Từ “thủ phủ than” thành pháo đài an ninh năng lượng
Trong nhiều thập kỷ, nguồn năng lượng phục vụ chuỗi sản xuất công nghiệp toàn cầu phụ thuộc nặng nề vào dầu thô để tạo ra nhựa, phân bón, sợi tổng hợp và hàng loạt nguyên liệu nền tảng khác. Tuy nhiên, những cú sốc nguồn cung từ chiến sự Iran đã khiến Trung Quốc đẩy nhanh chiến lược giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu.
Trong chiến lược an ninh năng lượng mới của nền kinh tế số 2 thế giới, khu Phát triển Kinh tế và Công nghệ Quốc gia Zhundong tại Tân Cương đang trở thành một trong những mắt xích quan trọng nhất.
Khu vực này rộng khoảng 15.500 km vuông, sở hữu mỏ than liền kề lớn nhất Trung Quốc với trữ lượng ước tính khoảng 390 tỷ tấn. Con số này tương đương 7% tổng trữ lượng than quốc gia và thậm chí vượt xa trữ lượng dầu mỏ khoảng 117 tỷ tấn của các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư.
Tuy nhiên, thay vì chỉ khai thác than để phát điện, Trung Quốc sẽ đẩy mạnh phát triển các công nghệ chuyển đổi than đá thành hóa chất giá trị cao.
Bắc Kinh kỳ vọng việc phát triển Zhundong có thể giúp bảo đảm nhu cầu năng lượng của Trung Quốc trong suốt một thế kỷ.
Than đá sẽ được sử dụng để sản xuất hóa chất có giá trị cao.
Siêu tổ hợp công nghiệp tự động hóa giữa sa mạc
Hệ sinh thái sản xuất tại Zhundong được vận hành bằng mức độ tự động hóa rất cao.
Tại các mỏ than lộ thiên, gần 300 xe tải tự hành hoạt động liên tục mà không cần tài xế. Các phương tiện này có thể tự di chuyển đến trạm sạc khi mức pin xuống dưới 30%.
Hệ thống robot cũng có khả năng tự động thay pin chỉ trong khoảng 6 phút, giúp tiết kiệm tới 3 giờ vận hành cho mỗi chu kỳ thay thế thiết bị.
Chiến lược của Trung Quốc không còn tập trung vào việc vận chuyển than thô đi khắp cả nước. Thay vào đó, nhiên liệu được xử lý trực tiếp tại chỗ thông qua các tổ hợp hóa dầu và nhiệt điện quy mô lớn.
Do Tân Cương nằm sâu trong nội địa và thiếu mạng lưới đường sắt quy mô lớn để vận chuyển khoáng sản, việc xử lý tại nguồn giúp giảm đáng kể chi phí logistics.
Than tại Zhundong được dùng để tổng hợp hóa chất hoặc chuyển đổi trực tiếp thành điện năng trước khi truyền tới các trung tâm kinh tế ở miền đông Trung Quốc.
Mạng lưới điện siêu cao áp lớn nhất thế giới của Trung Quốc.
Để giải quyết khoảng cách hơn 3.300 km giữa Tân Cương và các siêu đô thị ven biển, Trung Quốc đã xây dựng tuyến truyền tải điện một chiều siêu cao áp ±1.100 kV đầu tiên trên thế giới.
Theo South China Morning Post, tuyến điện này có khả năng cung cấp đủ điện năng cho khoảng 133 triệu hộ gia đình mỗi năm.
Không chỉ dừng ở năng lượng, khu vực này còn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghiệp của Trung Quốc. Các tổ hợp luyện kim tại đây hiện xử lý hơn 6,5% sản lượng nhôm cả nước. Trong khi đó, nhiều nhà máy polysilicon tinh khiết cũng được xây dựng để phục vụ ngành năng lượng mặt trời toàn cầu.
Tham vọng công nghiệp đối mặt bài toán sinh thái
Sự bùng nổ đầu tư đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo của Zhundong.
Chỉ khoảng 5 năm trước, Wucaiwan vẫn là khu vực hoang mạc với những khu nhà tạm bụi bặm. Hiện nay, nơi đây đã phát triển thành trung tâm đô thị – công nghiệp rộng khoảng 1.800 km vuông với khu dân cư, trung tâm thương mại và cả sân bay khu vực.
Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quá nhanh cũng kéo theo nhiều lo ngại môi trường.
Quá trình chuyển đổi than thành hóa chất tiêu thụ lượng nước rất lớn, trong khi sa mạc Gobi lại là một trong những khu vực khô hạn nhất Trung Quốc.
Ông Kevin Tu, Giám đốc điều hành Agora Energy China cũng cảnh báo rằng, những bước tiến công nghệ không thể xóa bỏ giới hạn sinh thái tự nhiên của khu vực.
Theo ông, khả năng chịu tải môi trường tại Tân Cương vẫn rất mong manh, đặc biệt khi các dự án công nghiệp nặng tiếp tục mở rộng với tốc độ cao.
Bài toán cân bằng giữa an ninh năng lượng, tăng trưởng công nghiệp và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên được xem là thách thức lớn nhất đối với chiến lược phát triển dài hạn của Trung Quốc.
