Giá phân bón toàn cầu đang tăng mạnh trong bối cảnh xung đột leo thang tại Trung Đông làm gián đoạn một trong những tuyến vận chuyển quan trọng nhất thế giới. Các chuyên gia cảnh báo tình trạng này không chỉ gây áp lực lên chi phí sản xuất nông nghiệp mà còn có thể kéo theo làn sóng tăng giá lương thực trong thời gian tới.
Theo công ty phân tích thị trường hàng hóa Kpler, khoảng 33% lượng phân bón giao dịch trên toàn cầu được vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, kể từ khi xung đột nổ ra, giao thông hàng hải tại khu vực này gần như bị đình trệ do tình hình an ninh bất ổn, khiến chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu đối mặt nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng.
Không chỉ thị trường năng lượng chịu ảnh hưởng, các nhà phân tích cho rằng tác động đến chuỗi cung ứng phân bón có thể gây ra hệ lụy kinh tế lâu dài, đặc biệt là nguy cơ lạm phát lương thực. Bà Stephanie Roth, kinh tế trưởng tại Wolfe Research, cho biết rủi ro đối với thị trường phân bón là yếu tố ít được chú ý nhưng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đáng kể đối với chi phí nông nghiệp.
Theo bà Roth, nếu nguồn cung phân bón bị gián đoạn kéo dài, lạm phát thực phẩm tại Mỹ có thể tăng thêm khoảng 2 điểm phần trăm, đồng thời khiến lạm phát chung tăng thêm khoảng 0,15 điểm phần trăm, bên cạnh tác động từ giá năng lượng.
Trên thực tế, giá phân bón đã bắt đầu tăng mạnh. Dữ liệu từ The Fertilizer Institute cho thấy giá phân urê nhập khẩu vào Mỹ đã tăng gần 30% mỗi tấn chỉ trong khoảng thời gian từ tuần kết thúc ngày 27/2 đến tuần kết thúc ngày 6/3.
Giá phân ure trên thế giới tăng mạnh nhất trong vòng 3 năm qua.
Urê là một trong những loại phân bón gốc nitơ được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới nhằm nâng cao năng suất cây trồng. Việc giá mặt hàng này tăng mạnh đang khiến nông dân và các nhà bán lẻ nông nghiệp phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn.
Theo bà Veronica Nigh, kinh tế trưởng tại Viện Phân bón, Mỹ hiện phụ thuộc khá lớn vào thị trường phân bón toàn cầu. Khoảng 35% lượng phân bón sử dụng tại Mỹ là hàng nhập khẩu, trong đó bao gồm các sản phẩm chứa phốt pho và nitơ từ khu vực Trung Đông.
Sự gián đoạn trong vận chuyển phân bón diễn ra đúng vào thời điểm nhạy cảm đối với nông nghiệp ở Bắc bán cầu, khi nông dân đang chuẩn bị bước vào vụ gieo trồng mùa xuân. Phân bón thường được sử dụng ngay từ giai đoạn đầu của chu kỳ sinh trưởng của cây trồng và đóng vai trò quyết định đến năng suất thu hoạch vào cuối vụ.
Nếu nguồn cung phân bón trở nên khan hiếm, nông dân có thể buộc phải giảm lượng sử dụng để cắt giảm chi phí. Điều này có thể kéo theo nguy cơ giảm năng suất đối với nhiều loại cây trồng chủ lực như ngô, đậu nành, lúa mì hay gạo.
Ông Zippy Duvall, Chủ tịch American Farm Bureau Federation, cảnh báo rằng nếu không có chiến lược đảm bảo nguồn cung các đầu vào thiết yếu cho nông nghiệp, Mỹ có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt mùa màng.
Theo ông, các yếu tố đầu vào quan trọng cần được ưu tiên bao gồm urê, amoniac, nitơ, phốt phát và các sản phẩm gốc lưu huỳnh – những thành phần đóng vai trò then chốt trong sản xuất phân bón.
Phân bón cũng là một trong những mặt hàng quan trọng nhập khẩu về nước ta. Theo đó, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu gần 6,2 triệu tấn với kim ngạch khoảng 2,2 tỷ USD, tăng 16,9% về lượng so với năm 2024. Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất, chiếm khoảng 48% thị phần, theo sau là Nga và Lào.