Nghịch lý sa thải càng mạnh, cổ phiếu càng tăng

Trước đây, sa thải hàng loạt thường được xem là dấu hiệu của khủng hoảng hoặc quản trị yếu kém. Hiện tại, câu chuyện lại khác: nhiều công ty cắt giảm nhân sự xong còn được thị trường hưởng ứng.

Như Snap Inc., dù cổ phiếu đã giảm 23% trong một năm, nhưng ngay khi thông báo cắt 1.000 việc làm, giá lại bật tăng 8%. Tương tự, Block Inc., sau khi sa thải 4.000 nhân sự, gần một nửa đội ngũ, cổ phiếu không những hồi phục mà còn tăng trở lại.

Làn sóng cắt giảm nhân sự quy mô lớn đang trở thành trạng thái “bình thường mới” tại các tập đoàn công nghệ. Amrita Ahuja, CFO của Block Inc., cho biết nhiều lãnh đạo công ty khác đã chủ động liên hệ để hỏi cách triển khai các đợt sa thải quy mô lớn. Dần dần, một suy nghĩ chung bắt đầu hình thành: thà cắt sớm để chủ động, còn hơn chờ đến lúc buộc phải xử lý trong thế bị động.

Doanh nghiệp đua nhau tinh gọn

Theo The Wall Street Journal, điều đáng chú ý nằm ở cách doanh nghiệp đang nhìn nhận lại đội ngũ nhân sự. Trước đây, công ty sẵn sàng trả lương cao, đãi ngộ tốt để giữ người giỏi. Nhưng hiện tại, nhiều lãnh đạo lại cho rằng bộ máy quá đông có thể làm chậm tiến độ và giảm hiệu quả công việc.

Mo Koyfman, nhà sáng lập quỹ Shine Capital, nhận định phần lớn doanh nghiệp “có thể cắt 30–50% nhân sự mà không ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động”. Theo ông, trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp tối ưu quy trình, mà còn tạo “lý do hợp lý” để các công ty thực hiện việc tinh gọn mà lẽ ra đã cần làm từ trước.

Cuối tháng 3, Oracle đã sa thải hàng chục nghìn nhân sự. Ảnh: Michael Nagle/Bloomberg News.

Tuy vậy, các lãnh đạo doanh nghiệp cũng thừa nhận rằng AI chưa hoàn toàn thay thế con người trên diện rộng. Lý do chính của các đợt cắt giảm hiện nay đến từ chi phí đầu tư vào công nghệ ngày càng cao, cùng với việc nhiều công ty tuyển dụng quá mức trong giai đoạn dịch Covid-19.

Dù nguyên nhân là gì, hiệu ứng dây chuyền đã bắt đầu xuất hiện. Khi một vài công ty thực hiện cắt giảm lớn và nhận được sự ủng hộ từ nhà đầu tư, các doanh nghiệp khác có xu hướng làm theo. Điều này tạo ra áp lực lan tỏa trong toàn ngành, buộc nhiều đội ngũ lãnh đạo phải cân nhắc các quyết định tương tự.

Một thị trường thất nghiệp 2026 rất khác

Trong khi doanh nghiệp được nhà đầu tư khen ngợi vì hành động quyết liệt, người lao động lại đối mặt với một thực tế khác. Cảm giác bất an ngày càng lan rộng, đặc biệt trong nhóm lao động văn phòng và công nghệ.

Dữ liệu cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động có bằng cử nhân, dưới 34 tuổi, đã tăng lên và thậm chí vượt nhóm có bằng cao đẳng. Theo nhà kinh tế Gad Levanon, “lợi thế an toàn việc làm của bằng đại học, ít nhất ở thời điểm này, gần như đã biến mất”.

Câu chuyện của Michael Maximilien (53 tuổi) phản ánh rõ áp lực trong ngành. Sau khi rời vị trí kỹ sư cấp cao tại IBM, ông khởi nghiệp với một công ty về AI. Founder cho biết gần như mỗi ngày đều nhận được tin nhắn từ nhân sự ngành công nghệ, bao gồm cả những người đang làm tại các tập đoàn lớn, hỏi liệu công ty của ông có tuyển dụng hay không. Tuy nhiên, đến nay câu trả lời vẫn là không.

Ông dự đoán các công ty có thể cắt giảm 20–50% nhân sự trước cuối 2026, khi những công cụ như Claude Code hay OpenAI Codex phát triển nhanh.

“Trong 30 năm qua, tôi chỉ gặp khoảng 2 người có thể làm tốt hơn Claude Code ở thời điểm này. Các mô hình đang ngày càng mạnh hơn”, ông nói.

Những người từng giữ vị trí cao trong ngành công nghệ vẫn gặp khó khăn khi tìm việc mới. Ảnh minh họa: Reuters.

Đây cũng là giai đoạn người lao động bi quan về việc làm nhất kể từ sau đại dịch, theo Business Insider. Khảo sát của Federal Reserve Bank of New York cho thấy người Mỹ hiện chỉ đánh giá khoảng 45% khả năng tìm được việc mới trong vòng 3 tháng nếu mất việc, thấp hơn cả thời điểm khó khăn của năm 2020 và tương đương giai đoạn phục hồi sau Great Recession.

Thực tế tìm việc cũng trở nên khó khăn hơn. Tính đến tháng 3, thời gian thất nghiệp trung bình đã tăng lên 11,5 tuần, dài hơn gần 2 tuần so với năm trước.

Nhóm thất nghiệp dài hạn tiếp tục tăng lên, với hơn 1/4 không có việc đã thất nghiệp từ 27 tuần trở lên. Không ít trường hợp cho biết đã tìm việc trong nhiều năm hoặc gửi hàng nghìn hồ sơ nhưng chưa nhận được kết quả tích cực.