Trung Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu rất quan trọng cho nông sản, thực phẩm của Việt Nam.
Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc là thị trường số 1 của nông-lâm-thủy sản Việt Nam, chiếm 21,1% với giá trị hơn 4,86 tỉ USD, tăng gần 29% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tuy nhiên, bên cạnh lợi thế về vị trí địa lý, nhu cầu tiêu dùng lớn và quan hệ thương mại truyền thống, Trung Quốc đang ngày càng hoàn thiện hệ thống quản lý đối với thực phẩm nhập khẩu, tạo ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp (DN) xuất khẩu.
Đặc biệt, ngày 14-10-2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ban hành Nghị định số 280 quy định về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc sẽ có hiệu lực từ ngày 1-6-2026, thay thế Lệnh số 248 trước đây.
Đây là quy định có tác động trực tiếp đến các cơ quan quản lý, DN, HTX và cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam đang hoặc sẽ xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
Sầu riêng ở chợ đầu mối Thủ Đức
Giám đốc một doanh nghiệp (DN) chuyên xuất khẩu trái cây tươi chính ngạch sang thị trường Trung Quốc cho biết đang tạm dừng xuất khẩu một số mặt hàng để chủ động rà soát lại quy trình, tránh rủi ro vi phạm, hàng bị trả về.
Theo ông, hiện tại nhiều vùng trồng trái cây chủ lực của Việt Nam như sầu riêng, chuối… vẫn chưa có mã số vùng trồng, quy trình cấp mã chậm nên DN không thể thu mua. Ông kiến nghị cần đẩy mạnh việc cấp mã số vùng trồng để DN có đủ nguyên liệu thực hiện các hợp đồng của đối tác.
Ngoài ra, phía khách hàng Trung Quốc báo sẽ kiểm nghiệm thêm nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật nên DN cũng phải làm việc lại với vùng trồng để tuân thủ đúng theo quy định mới.
Bên cạnh đó, một số DN thay đổi địa chỉ hành chính sau khi sáp nhập nhưng vẫn sử dụng bao bì cũ sẽ không còn được "du di" thông quan nữa mà buộc phải điều chỉnh bao bì khớp với đăng ký.
Với ngành hạt điều, Trung Quốc hiện là thị trường thuộc tốp 2 nên phải theo dõi khá sát quy định thị trường. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), cho biết hạt điều xuất khẩu thường đã qua các công đoạn như: bóc lụa, rang, sấy nên được phân loại vào nhóm thực phẩm chế biến trong khi Lệnh 280 chủ yếu tập trung kiểm soát các mặt hàng nông sản tươi sống hoặc nguyên liệu thô chưa qua chế biến nên ít bị ảnh hưởng.
Trung Quốc đang tranh thủ gạo giá thấp để mua vào
Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp) chuyên về gạo, cho biết các đơn vị đã có mã số đăng ký vẫn tiếp tục hoạt động bình thường còn những DN đăng ký mới thủ tục sẽ phức tạp hơn.
"Lệnh 280 không chỉ gây khó khăn mà cũng có điểm thuận lợi. Ví dụ, DN có lịch sử tuân thủ tốt trong 5 năm sẽ được tự động gia hạn giấy phép mà không cần làm lại hồ sơ đăng ký từ đầu" - ông Trọng nói.
Theo ông Trọng, từ đầu năm đến nay, Trung Quốc là thị trường tăng trưởng gấp 2 so với cùng kỳ năm ngoái do Trung Quốc tranh thủ nhập khi giá rẻ để bổ sung tạm trữ.
"Trung Quốc không thiếu lương thực nhưng họ sẽ tăng mạnh thu mua để dự trữ khi giá gạo của các nước trong khu vực (như Việt Nam) xuống thấp. Ngược lại, khi giá gạo xuất khẩu cao hơn giá nội địa của họ, Trung Quốc sẽ tạm ngưng mua" – ông Trọng nói.