Những ngày này, tại các vùng chuyên canh dứa lớn như Hà Long, Ngọc Trạo, Vân Du, Quang Trung, Bỉm Sơn…(tỉnh Thanh Hóa), dứa chín đầy đồng nhưng lại không có người mua khiến giá giảm thê thảm.
Dứa rẻ chưa từng có, nông dân lỗ nặng
Nhìn những ruộng dứa đang chín rộ nhưng không có ai mua, bà Nguyễn Thị Đang (xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa) ngậm ngùi cho biết, bà bỏ quê lên nông trường để mua đất canh tác dứa nhiều năm nay nhưng chưa thấy năm nào thê thảm như thế này.
Dứa đến ngày thu hoạch nhưng bị vứt bỏ chỏng chơ tại cánh đồng dứa xã Hà Long. (Ảnh: Đình Anh).
“Nhà tôi có 5 ha đất trồng dứa, trong đó 3 ha đang cho thu hoạch nhưng đến nay bán tống bán tháo mới bán được 2 ha. Các năm trước, mỗi ha dứa cho sản lượng 40 - 50 tấn, giá bán 13 - 15 triệu đồng/tấn.
Năm nay không bằng số lẻ mọi năm, chỉ khoảng 3 - 5 triệu đồng/tấn. Giá quá thấp nhưng vì đến vụ thu hoạch, không thể dừng lại được nên chúng tôi đành bất lực chấp nhận”, bà Đang buồn bã.
Theo bà Đang, tiền đầu tư mua cây giống, phân bón, thuê nhân công chăm sóc, thu hoạch ở mức khoảng 400 triệu đồng/ha. Với giá bán như hiện nay, bà đang lỗ khoảng 350 - 400 triệu đồng.
Bà Nguyễn Thị Đang (xã Hà Long) buồn rầu nhìn ruộng dứa chín mà không ai mua. (Ảnh: Đình Anh).
Tương tự, gia đình anh Nguyễn Mạnh Cường (SN 1983, xã Hà Long) cũng khốn đốn vì dứa chín rộ nhưng không được thu hoạch, bị bỏ ngoài đồng.
“Mỗi ha dứa phải đầu tư khoảng 300 triệu đồng cho giống, phân bón, nhân công và các chi phí khác. Những năm trước, giá dứa dao động 15.000 - 17.000 đồng/kg, sản lượng đạt khoảng 50 tấn/ha. Trừ chi phí còn thu khoảng 100 triệu đồng/ha. Năm nay giá còn khoảng 5.000 đồng/kg vẫn không có người mua. Thiệt hại của gia đình ước tính gần 1 tỷ đồng”, anh Cường nói.
Tình trạng trên cũng xảy ra ở vựa dứa thuộc các nơi khác như phường Quang Trung, xã Xuân Tín…Nông dân cho biết chưa năm nào mà dứa rớt giá thảm hại như năm nay. Dứa loại 1 to đẹp, có trọng lượng từ 700g-1.000g thì mới bán được giá 5 triệu đồng/tấn. Đối với dứa loại 2, loại 3 có kích thước nhỏ hơn, khi bán cho các nông trường mức giá chỉ khoảng 3 triệu đồng/tấn, thậm chí thấp hơn.
Thương lái chán không thu mua
Không chỉ nông dân mà đến cả thương lái ở Thanh Hóa cũng đang bỏ bê việc thu mua dứa. Anh Nguyễn Văn Huệ (xã Hà Long) nói vẻ bất lực: “Giá dứa xuống thê thảm, chúng tôi đã liên hệ với nhiều điểm mua ở các tỉnh phía Bắc, miền Trung và miền Nam nhưng họ nhập vào cũng thấp lắm, không bằng nửa giá năm ngoái. Vì vậy tôi cũng không muốn mất công thu gom”.
Thương lái Trần Thị Quyên (xã Hà Long) cũng bất lực không thể tiêu thụ dứa giúp nông dân. (Ảnh: Đình Anh).
Chị Trần Thị Quyên (xã Hà Long) cũng cho biết, dứa ở Thanh Hóa chủ yếu bán cho các tỉnh thành phía Nam nhưng năm nay nguồn cầu ít đi nên dù dứa thu hoạch về cũng chưa biết bán thế nào.
“Tôi có biết thị trường ở Đà Nẵng, Quảng Trị hoặc Hà Nội có giá khá cao nhưng đó là thị trường bán lẻ, còn của chúng tôi là của câu chuyện thu mua số lượng lớn, các đầu mối họ cắt giảm số lượng, thậm chí không mua nên chúng tôi cũng bất lực.
Vào chính vụ năm ngoái, mỗi ngày tôi thu mua 50 tấn dứa và xuất đi hầu khắp các tỉnh thành nhưng năm nay mỗi ngày chỉ bán được 5 tạ, các đầu mối ở tỉnh thành họ nói mức tiêu thụ dứa ít hơn mọi năm nên đặt hàng ít.
Tôi cũng cố gắng mua về rồi vận chuyển đến các tỉnh phía Bắc bán lẻ, vớt vát cho người nông dân đồng nào hay đồng đó. Đi bán lẻ cũng khó bởi sức mua giảm và thiếu các kênh bán hàng”, chị Quyên chia sẻ.
Theo ông Hoàng Anh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Hà Long, trước tình cảnh hiện tại, để hỗ trợ người nông dân trồng dứa, địa phương cũng tích cực liên hệ mở rộng với các thương lái nhưng chưa có kết quả.
Những ngày này tại điểm thu mua của thương lái Trần Thị Quyên giảm gấp 100 lần so với cùng kỳ năm trước. (Ảnh: Đình Anh).
“Chúng tôi sẽ nỗ lực để mở rộng địa bàn tiêu thụ cho người dân nhưng phải nói rằng năm nay dứa tiêu thụ chậm, hàng tồn đọng nhiều dẫn đến giá dứa bị sụt giảm.
Địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân điều chỉnh diện tích trồng dứa, đặc biệt tại những khu vực trũng thấp, khó thu hoạch hoặc dễ phát sinh sâu bệnh. Đồng thời khuyến khích chuyển đổi sang các loại cây trồng phù hợp hơn”, ông Tuấn nói.
Trong khi đó, theo lãnh đạo Phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa, đầu ra của dứa hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thương lái tự do. Trong khi các dự án chế biến trái cây chưa đi vào hoạt động, diện tích trồng dứa tăng nhanh khiến sản lượng vượt nhu cầu tiêu thụ, dẫn đến tình trạng cung vượt cầu và giá giảm mạnh.
Ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hoá định hướng duy trì khoảng 3.500 ha dứa thu hoạch mỗi năm, đồng thời khuyến cáo người dân rải vụ sản xuất, liên kết tiêu thụ để giảm áp lực đầu ra. Thực tế hiện nay cho thấy khi sản xuất chưa gắn với thị trường, người trồng dứa vẫn phải gánh phần lớn rủi ro từ biến động giá cả và thời tiết.
Bà Tống Thị Lệ (phường Quang Trung) chán nản vì vất vả trồng dứa rồi lỗ nặng. (Ảnh: Đình Anh).
Tiểu thương Hà Nội đẩy giá cao gấp vài lần
Tuy giá dứa tại vườn ở Thanh Hóa rớt thảm nhưng bất ngờ là theo khảo sát, giá dứa tại Hà Nội vẫn ở mức cao gấp nhiều lần.
Các chợ dân sinh Hà Nội hiện bán nhiều loại dứa đến từ nhiều nguồn khác nhau như: Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Nghệ An, Ninh Bình, Tây Bắc…Trong đó, dứa Thanh Hóa khá được ưa chuộng do có vị ngọt đậm như mật, hương thơm nồng nàn và phần lõi mềm, dễ ăn.
Hàng nghìn hecta dứa chuẩn bị đến lúc thu hoạch tại phường Quang Trung đang được nông dân chống nắng để chờ giá dứa lên trong vô vọng. (Ảnh: Đình Anh).
Giá dứa Thanh Hóa bán lẻ ở Hà Nội đang từ 10.000 - 12.000 đồng/quả, tương đương mỗi kg có giá 15.000 - 18.000 đồng. Như vậy, mức giá này đắt gấp 2,5 đến hơn 3 lần giá thu mua tại vườn. Cá biệt tại nhiều siêu thị, giá dứa mật Thanh Hóa được đẩy lên 28.000- 40.000 đồng/kg, đắt gấp 8-10 lần.
Cụ thể, tại chợ đầu mối phía Nam (phường Hoàng Mai, Hà Nội), hàng chục tiểu thương chào mời khách mua dứa mật Thanh Hóa, ai cũng quảng cáo sẽ bán với giá “rẻ như cho”. “ Mua dứa đi anh ơi, năm nay dứa Thanh Hóa rẻ lắm ”, một người nhanh nhảu nói.
Nhưng khi PV hỏi cụ thể thì người này cho biết loại rẻ nhất là 8.000 đồng/kg, loại trung bình giá 10.000 đồng/kg và loại cao nhất giá lên đến 15.000 đồng/kg.
Giá dứa tại chợ đầu mối ở Hà Nội vẫn cao. (Ảnh: Phạm Duy).
Ở các chợ dân sinh như: Ngọc Hà, Vĩnh Tuy, Thành Công, Nghĩa Tân…giá dứa Thanh Hóa còn cao hơn, nhiều nơi bán với mức 20.000 - 25.000 đồng/kg. Chị Hoa ở chợ Vĩnh Tuy nói:
“ Thông thường khách hàng mua theo quả. Với quả khoảng nửa kg, tôi bán từ 10.000 - 15.000 đồng tùy từng hôm, do giá nhập vào mỗi hôm mỗi khác. Những người bán lẻ như chúng tôi thì bán theo giá nhập từ tiểu thương ở các chợ đầu mối, lời lãi không được bao nhiêu, vì giá nhập cũng đã cao rồi ”.
Đáng chú ý, giá dứa Thanh Hóa ở các siêu thị, minimart, cửa hàng tiện lợi…còn cao hơn nữa, như không hề có tình trạng giá nhập sụt giảm từ đầu nguồn.
Cụ thể, tại một siêu thị ở khu đô thị Times City, giá dứa được bán với mức 25.000 đồng/quả nặng khoảng 0,8kg, tương được mức giá 28.000- 30.000 đồng/kg. “Đây là loại dứa mật, có nguồn gốc xuất xứ từ Thanh Hóa và được kiểm định an toàn vệ sinh thực phẩm”, nhân viên siêu thị này giới thiệu.
Giá dứa tại nhiều nơi ở Hà Nội lên đến 10.000 đồng mỗi quả. (Ảnh: Phạm Duy).
Tại một siêu thị khác, sản phẩm dứa Queen Victoria có giá bán 40.000 đồng/kg. “ Sản phẩm bên em bán có xuất xứ rõ ràng, là sản phẩm Organic nên giá cũng cao hơn bình thường”, nhân viên giải thích.
Trong khi đó, khảo sát tại một chợ nông sản thực phẩm sạch DALAT Mart, giá dứa mật có xuất xứ từ Thanh Hóa được bán 27.000 đồng/quả. Còn tại siêu thị Fuji Mart, giá dứa cũng được niêm yết từ 21.000 đồng- 28.500 đồng/quả.
Hầu hết nhân viên siêu thị đều giải thích rằng, do giá nhập từ tiểu thương vẫn cao nên giá bán lẻ cũng cao tương ứng.
“ Tôi chưa mua được ở đâu với giá nhập dưới 10.000 đồng/kg cả. Chỉ vài điểm có giá đấy nhưng có thể là loại khác hoặc chất lượng rất kém. Thậm chí, có loại dứa còn đắt hơn, nhưng không phải dứa Thanh Hóa ”, chị Thu Lan - nhân viên một cửa hàng thực phẩm sạch trên đường Lạc Trung - nói.
Mỗi quả dứa “cõng” loạt chi phí
Khi được hỏi vì sao giá dứa đầu nguồn rất rẻ nhưng giá bán lẻ vẫn đắt, các tiểu thương cho biết đây là điều bình thường bởi khi về đến Hà Nội hoặc các thị trường tiêu thụ, phải qua nhiều công đoạn với nhiều chi phí nên giá bán lẻ không thể tính như giá gốc.
Tiểu thương tại Hà Nội bán dứa giá cao gấp nhiều lần giá mua tại Thanh Hóa. (Ảnh: Phạm Duy).
“Để đưa được sản phẩm về Hà Nội, chúng tôi phải mất thời gian, công sức, phương tiện để vào Thanh Hóa lựa chọn những vườn cây đẹp, cho chất lượng quả tốt.
Ngoài ra, chúng tôi còn phải thuê người chỉ dẫn nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm, thuê người thu hoạch, bốc xếp từ vườn lên xe để vận chuyển từ Thanh Hóa về Hà Nội.
Chi phí vận tải với xe trọng tải từ 8 - 10 tấn, đoạn đường từ Thanh Hóa - Hà Nội khoảng 160km có mức giá 6,5 - 7 triệu đồng/chuyến. Rồi trên đường đi còn chi phí cầu đường, chi phí ngoài khác khi lực lượng chức năng kiểm tra.
Ra đến Hà Nội còn phải chi trả tiền bến bãi, tiền nhân công bốc xếp, tiền thuê địa điểm bán hàng rồi còn khấu trừ hàng hóa bị dập nát, thối, hàng không bán được sau vài ngày sẽ hư hỏng.
Vì thế giá mua tại vườn ở Thanh Hóa nhưng ra đến Hà Nội mức giá cao gấp 2-3 lần là hết sức bình thường”, chị Trần Thị Nga, tiểu thương bán hàng tại chợ đầu mối phía Nam giải thích.
Tại một số siêu thị, giá dứa bán lên đến 40.000 đồng/kg. (Ảnh: Phạm Duy).
Tiểu thương Nguyễn Thị Hường cũng cho biết thêm, đây không phải là mặt hàng có sức tiêu thụ tốt, người dân có mua nhiều cũng chỉ vài kg. Ngoài những chi phí đã nói ở trên, tiểu thương còn phải đóng thuế hộ kinh doanh và những chi phí khác.
“Vì thế, dù giá dứa tại vườn có ở mức 4.000 - 5.000, thậm chí thấp hơn nhưng chúng tôi không thể bán rẻ hơn được. Đó là chưa kể mức giá đó chủ yếu dành cho thương lái thu gom phục vụ doanh nghiệp. Còn với những tiểu thương tỉnh khác vào tận vườn thu mua thì giá nông dân để lại vẫn cao hơn”, chị Hường khẳng định.
“Nếu anh không tin thì cứ trực tiếp mua dứa ở Thanh Hóa mà xem. Hiện nhiều người bán ở ven đường quốc lộ với giá 7.000 đồng/kg, vẫn đắt hơn ở vườn. Vì họ cũng phải mất công thu hoạch, đóng túi, vận chuyển…trước khi bán. Bán tại đường mà còn có giá đấy thì khi ra đến Hà Nội, giá cao hơn là đúng rồi”, chị Hường so sánh thêm.
“Chúng tôi mua tại vường chỉ có 3.000 đồng/kg, thuê người hái, đóng túi, vận chuyển lên xe và bán giá 7.000 đồng/kg. Nếu vận chuyển ra Hà Nội, giá phải đội lên khoảng 10.000 đồng/kg”, tiểu thương Trần Văn Tuấn nói.
Là người có kinh nghiệm vận chuyển nông sản từ đầu nguồn, ông Nguyễn Văn Trung, Giám đốc công ty vận tải Trung Nam (TP.HCM), cho biết, đối với sản phẩm dứa vận chuyển quãng đường từ 200km đổ lại, ước tính mức giá vận tải là 270.000 đồng/tấn; công bốc vác, bến bãi hai đầu (bốc xếp lên xe, xuống xe) là 350.000 đồng/tấn; công thu hái khoảng 400.000 đồng/tấn.
Đó là chưa kể những cước phí phát sinh mà chủ hàng phải chi trả như phí cầu đường, chi phí không chính thức khác.
“Như vậy, sau khi vận chuyển 1 tấn dứa từ vườn đến nơi tiêu thụ, giá cũng phải tăng từ 80-100% so với giá thu mua tại vườn. Ngoài ra, các thương lái cũng thường tính phí hao hụt do dứa là sản phẩm rất dễ hỏng, chi phí thuê điểm bán hàng, người bán hàng và cả tiền lợi nhuận kinh doanh theo mô hình chóp nón, sản phẩm ban đầu bán giá cao, sau đó giá thấp dần. Như vậy, giá bán cao gấp 2-3 lần là có thể hiểu được”, ông Trung nói.
Theo Thạc sĩ Phạm Đức Ngà, Giảng viên khoa Nông học (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), dứa vốn không phải là loại quả đặc sản và cũng chủ yếu phục vụ việc chế biến, nên khi thị trường đồ hộp xuất khẩu kém sẽ gây rớt giá thê thảm.
Giá bán tại Hà Nội cao vì ngoài giá gốc mua tại vườn sẽ phải cộng thêm nhiều khoản chi phí khác.
Chuyên gia cho biết, do phải gánh nhiều chi phí nên giá dứa được bán tại các siêu thị ở Hà Nội cao hơn gấp nhiều lần giá tại vườn. (Ảnh: Phạm Duy).
“Ví dụ giá cược vận chuyển từ Thanh Hóa ra Hà Nội cũng phải 1.000 đồng/kg, chi phí thu hoạch, bốc vác, bến bãi khoảng 2.500 đồng/kg, rồi tiền thuế, sản phẩm hư hỏng sau vài ngày không tiêu thụ được cũng được thương lái, tiểu thương tính vào giá bán. Ngoài ra còn tiền thuê địa điểm bán hàng, lợi nhuận của thương lái…
Đó là những chi phí đẩy giá bán lẻ tăng cao gấp nhiều lần so với giá mua tại vườn. Đặc biệt với siêu thị, giá còn cao hơn vì còn nhiều chi phí khác. Người dân khi mua đồ ở siêu thị thường đã chấp nhận mức giá cao hơn nhưng đổi lại được yên tâm hơn về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm”, ông Ngà nói.
Tuy nhiên, ông Ngà cũng không loại trừ nguyên nhân vẫn chưa có sự kiểm soát chặt chẽ về giá dứa, người dân chủ yếu buôn bán tự phát.
Do đó, theo ông Ngà, để tránh tình trạng giá dứa bị nâng khống, chỉ làm lợi cho thương lái, tiểu thương, còn nông dân và người tiêu dùng chịu thiệt thì cần sự quản lý sát sao của các cơ quan chức năng.
Có như thế mới chặn được nghịch lý giá dứa, cũng như nghịch lý giá các loại nông sản khác đã tồn tại lâu nay.