Coca-Cola sắp hầu tòa vì khoản thuế kéo dài 3 đời CEO

Coca-Cola sắp phải ra tòa bởi cuộc chiến pháp lý kéo dài hơn một thập kỷ với Cơ quan Thuế vụ Mỹ. Ảnh: Reuters.

Mới đây, tờ Wall Street Journal đưa tin Coca-Cola đang đối đầu với một đối thủ không phải Pepsi hay Dr Pepper, mà là Cơ quan Thuế vụ Mỹ (IRS), với số tiền liên quan trong vụ việc vượt 20 tỷ USD.

Hóa đơn thuế hơn 20 tỷ USD

Vụ tranh chấp giữa Coca-Cola và cơ quan thuế Mỹ sẽ được đưa ra xem xét tại Tòa Phúc thẩm Liên bang ở Miami trong tuần này. Dù các vấn đề pháp lý khá phức tạp, nhiều người lại đặt câu hỏi cốt lõi rằng liệu Coca-Cola có đang báo cáo quá nhiều lợi nhuận ở nước ngoài và quá ít lợi nhuận tại Mỹ.

Nếu Coca-Cola thắng kiện, công ty sẽ rũ bỏ được một khoản nghĩa vụ nợ đã "đè nặng" suốt một thập kỷ, đồng thời tạo tiền lệ tích cực cho nhiều tập đoàn đa quốc gia đang đối mặt với các cuộc thanh tra tương tự.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ngành công nghệ và dược phẩm, nơi các công ty có thể chuyển tài sản sở hữu trí tuệ qua biên giới và tập trung lợi nhuận tại các quốc gia khác, giúp cổ đông hưởng lợi trong khi Bộ Tài chính Mỹ thất thu.

Ngược lại, nếu thất bại, Coca-Cola sẽ phải thanh toán khoản thuế truy thu và tiền lãi còn lớn hơn cả lợi nhuận ròng mà công ty tạo ra trong năm 2025, đồng thời phải chịu mức thuế suất cao hơn trong tương lai.

IRS đã giành chiến thắng ở vòng đầu tiên tại Cơ quan Thuế vụ Mỹ vào năm 2020. Ảnh: Reuters.

IRS đã giành chiến thắng ở vòng đầu tiên tại Cơ quan Thuế vụ Mỹ vào năm 2020, đánh dấu một trong những chiến thắng hiếm hoi của cơ quan này trước các tập đoàn lớn cùng đội ngũ luật sư hùng hậu của họ. Trong trường hợp tiếp tục thắng kiện, IRS sẽ có thêm động lực để theo đuổi các vụ việc liên quan đến hoạt động chuyển lợi nhuận xuyên biên giới của nhiều doanh nghiệp khác.

Ông Reuven Avi-Yonah, Giáo sư luật tại Đại học Michigan, nhận xét nếu chính phủ Mỹ thất bại, đó sẽ là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực kiểm soát các tập đoàn đa quốc gia của IRS.

Đây là một vụ kiện phức tạp kéo dài qua 3 đời CEO của Coca-Cola và 12 đời lãnh đạo IRS, dưới cả các chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ Mỹ. Đến năm 2026, 2 bên vẫn đang tranh cãi về các tờ khai thuế từ giai đoạn 2007-2009. Một trong những điểm mấu chốt của vụ việc xoay quanh thỏa thuận ký kết năm 1996 giữa Coca-Cola và IRS liên quan đến các giao dịch nội bộ xuyên biên giới của công ty.

Ông Matt Gardner, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Thuế và Kinh tế, nói rằng: "Có lẽ IRS vẫn kiên trì theo đuổi vụ này vì các dữ kiện thực tế cho thấy quá rõ dấu hiệu né tránh thuế. Nếu không xử lý kiểu né thuế này thì khi nào mới xử lý?". Trong các báo cáo gửi nhà đầu tư, Coca-Cola thể hiện sự tự tin rất lớn và khẳng định họ hoàn toàn không đồng ý với quan điểm của IRS.

Giám đốc tài chính John Murphy cho biết hồi tháng 4 rằng công ty sẽ quản lý bảng cân đối kế toán một cách thận trọng trước khi có phán quyết cuối cùng.

Vào ngày 25/6 sắp tới, 3 thẩm phán thuộc Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 11 sẽ xem xét vụ việc, trong đó luật sư đại diện cho Coca-Cola là ông Gregory Garre, cựu Tổng Biện lý Mỹ. Phán quyết có thể mất nhiều tháng để được đưa ra, và bên thua kiện vẫn có thể yêu cầu toàn bộ hội đồng thẩm phán hoặc thậm chí Tòa án Tối cao Mỹ xem xét lại.

Cuộc chiến về lợi nhuận ở nước ngoài

Khoản rủi ro tiềm tàng trị giá 20 tỷ USD đã tích tụ trong nhiều năm. Sau thất bại tại Tòa Thuế vụ năm 2020, Coca-Cola đã nộp khoảng 6 tỷ USD tiền thuế và lãi. Nếu thắng kiện, công ty sẽ được hoàn trả toàn bộ số tiền này cùng với tiền lãi phát sinh. Tuy nhiên, nếu thua hoàn toàn, tác động sẽ không chỉ giới hạn ở giai đoạn 2007-2009.

Do Coca-Cola vẫn tiếp tục sử dụng phương pháp tính thuế xuyên biên giới đang bị tranh chấp, công ty có thể phải nộp thêm khoảng 14 tỷ USD tiền thuế và lãi cho giai đoạn 2010-2025.

Ngoài ra, thuế suất thực tế của Coca-Cola trong năm 2026 có thể tăng thêm 3,8 điểm %. Theo công ty, chỉ riêng quý I/2026, tác động này đã tương đương khoảng 450 triệu USD chi phí bổ sung. Khoản thanh toán tiềm tàng 14 tỷ USD còn lớn hơn lượng tiền mặt mà Coca-Cola nắm giữ tính đến ngày 3/4, đồng nghĩa với việc công ty có thể phải vay nợ để chi trả.

Dù vậy, giới phân tích vẫn khá bình tĩnh trước rủi ro này. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh gần nhất của Coca-Cola, phần lớn câu hỏi tập trung vào đồ uống vị cherry, chiến dịch tiếp thị cho World Cup và triển vọng tăng trưởng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ông Carlos Laboy, chuyên gia phân tích tại HSBC, nhận định: "Dù kết quả thế nào, công ty khó có khả năng cắt giảm chi tiêu cho thương hiệu hay đổi mới sản phẩm. Chi tiêu vốn vẫn an toàn và cổ tức cũng vậy".

Vì tin tưởng vào khả năng chiến thắng, Coca-Cola mới chỉ ghi nhận chi phí kế toán khoảng 520 triệu USD cho khoản rủi ro 20 tỷ USD này. Công ty thậm chí còn tính toán trước phần lãi mà họ kỳ vọng nhận được nếu được hoàn thuế.

Vấn đề cốt lõi của vụ kiện nằm ở câu hỏi: Coca-Cola thực sự tạo ra lợi nhuận ở đâu? Đối với một công ty sản xuất hàng hóa vật chất, điều này có vẻ đơn giản khi chỉ cần nhìn vào nơi sản xuất hoặc nơi bán hàng. Tuy nhiên, thuế doanh nghiệp lại phụ thuộc vào nơi lợi nhuận được tạo ra, và điều đó gắn liền với nơi đặt những tài sản giá trị nhất của doanh nghiệp.

Ở nhiều khía cạnh, Coca-Cola giống một công ty sở hữu tài sản trí tuệ hơn là một nhà sản xuất đồ uống đơn thuần. Các thương hiệu, nhãn hiệu và công thức pha chế của công ty có thể được chuyển giao hoặc cấp phép giữa các đơn vị thành viên trên toàn cầu. Giá áp dụng cho những giao dịch nội bộ này sẽ quyết định biên lợi nhuận của các công ty con ở nước ngoài và về nguyên tắc phải tương đương với điều kiện mà các bên độc lập chấp nhận trên thị trường.

Các cuộc tranh cãi giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế về cách định giá và phân bổ lợi nhuận xuyên biên giới là chuyện diễn ra thường xuyên. Các công ty đa quốc gia hay tập trung lợi nhuận tại những quốc gia có thuế suất thấp. Lợi thế này vẫn tồn tại ngay cả sau khi Mỹ giảm thuế suất doanh nghiệp từ 35% xuống 21% vào năm 2017 và áp dụng mức thuế tối thiểu đối với thu nhập ở nước ngoài.

Phương pháp "10-50-50" gây tranh cãi

Phương pháp mà Coca-Cola sử dụng bắt nguồn từ thỏa thuận với IRS năm 1996. Theo cơ chế được gọi là "10-50-50", các trung tâm cung ứng quốc tế của Coca-Cola tại Brazil, Costa Rica, Ireland và Mexico được hưởng phần lớn lợi nhuận. Các đơn vị này sản xuất phần nước cốt dùng để pha chế đồ uống và được hưởng 10% doanh thu gộp, cộng thêm 50% phần lợi nhuận còn lại.

Thẩm phán Albert Lauber của IRS cho rằng các giao dịch nội bộ của Coca-Cola đã bị thiết kế theo hướng thiên lệch, khiến các đơn vị ở nước ngoài nhận phần lợi nhuận đáng lẽ phải thuộc về công ty mẹ tại Mỹ.

Ông đặt nghi vấn về các trung tâm cung ứng, vốn chỉ thực hiện hoạt động sản xuất theo hợp đồng mang tính thông thường, lại trở thành những doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống có lợi nhuận cao nhất thế giới.

Phía chính phủ Mỹ nhấn mạnh rằng thỏa thuận năm 1996 không áp dụng cho các năm sau đó. Theo IRS, thỏa thuận này chỉ giúp Coca-Cola tránh bị phạt, chứ không trao cho công ty quyền miễn trừ thuế vô thời hạn nếu tiếp tục áp dụng phương pháp 10-50-50.

Ngược lại, Coca-Cola cho rằng IRS đã thay đổi lập trường một cách không công bằng sau nhiều năm chấp thuận phương pháp này. Công ty cũng nhấn mạnh các công ty con ở nước ngoài thực sự tạo ra giá trị bằng việc phát triển thị trường nội địa và mở rộng hoạt động kinh doanh.