Như đã đưa tin, mùa hè năm ngoái, mạng xã hội Thụy Điển xôn xao trước một bức ảnh về nữ y tá tên Inês. Trong bức ảnh, người phụ nữ với đôi mắt đỏ hoe kể về ca trực kiệt sức bên hai bệnh nhân hấp hối và những giọt nước mắt lặng lẽ không ai nhìn thấy. Chỉ trong thời gian ngắn, câu chuyện đã thu hút hơn 65.000 lượt tương tác cùng hàng chục nghìn bình luận động viên.
Nhưng có một vấn đề.
Nữ y tá ấy không tồn tại.
Bức ảnh được tạo bằng AI. Câu chuyện cũng được tạo ra bởi AI.
Những gì hàng chục nghìn người Thụy Điển đang xúc động thực chất chỉ là một sản phẩm được thiết kế để thu hút tương tác trên Facebook.
Tuy nhiên, đối với nhóm điều tra của Källkritikbyrån, việc chứng minh bức ảnh là giả mới chỉ là điểm khởi đầu. Câu hỏi lớn hơn xuất hiện ngay sau đó: Ai đứng sau những nội dung này?
Ban đầu, dấu vết dẫn tới fanpage Sverige Direkt, một trang Facebook xuất hiện vào giữa tháng 7/2025 và liên tục đăng tải các câu chuyện cảm động được tạo bằng AI. Không chỉ có nữ y tá Inês, fanpage này còn đăng những câu chuyện về lính cứu hỏa, công nhân vệ sinh môi trường hay các gia đình quân nhân, tất cả đều được xây dựng theo cùng một công thức: Đánh vào cảm xúc để thu hút lượt thích, bình luận và chia sẻ.
Khi lần theo các thông tin công khai của fanpage, nhóm điều tra phát hiện một chi tiết bất thường. Bên cạnh số điện thoại Mỹ được sử dụng để đăng ký trang, địa chỉ email quản trị lại mang tên miền Việt Nam: @embers.vn.
Từ manh mối này, họ bắt đầu tìm kiếm trên Facebook và nhanh chóng phát hiện thêm hàng loạt fanpage khác sử dụng cùng hệ thống email. Các trang mang những cái tên như "Nyhetsflöde Sverige", "Svenska Nyheter Idag", "Snabba Nyheter Sverige" hay "Dagens Sverige" xuất hiện gần như cùng thời điểm, có giao diện tương tự nhau và đều hoạt động theo một mô hình giống hệt: Đăng nội dung câu tương tác rồi dẫn người dùng sang các website chứa đầy quảng cáo.
Càng đào sâu, mạng lưới càng mở rộng.
Không chỉ có các trang tiếng Thụy Điển, nhóm điều tra còn phát hiện hàng chục fanpage hoạt động bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đan Mạch, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều ngôn ngữ khác. Một số trang thậm chí đăng xen kẽ nội dung ủng hộ và phản đối ông Donald Trump. Điều đó khiến các nhà điều tra đặt ra giả thuyết rằng mục tiêu của mạng lưới này không hẳn là tuyên truyền chính trị, mà đơn giản là tối đa hóa tương tác từ mọi nhóm người dùng có thể.
Tuy nhiên, dù đã lần ra được mạng lưới fanpage, danh tính người điều hành thực sự vẫn là một dấu hỏi.
Bước ngoặt chỉ xuất hiện khi nhà báo Jonathan Lundberg tìm đến chuyên gia an ninh mạng Karl Emil Nikka.
Thay vì tiếp tục tìm kiếm trên Facebook, Nikka đề xuất một hướng khác: Kiểm tra REST API của các website liên quan. Nói một cách đơn giản, đây giống như việc mở nắp capo của một chiếc ô tô để nhìn vào bên trong động cơ thay vì chỉ quan sát vẻ ngoài.
Và bên trong các website đó, một cái tên lạ bắt đầu xuất hiện lặp đi lặp lại.
"Hupchao".
Đó là nickname của tài khoản quản trị được gắn với nhiều website trong mạng lưới. Đi kèm nickname là một hình ảnh hoạt họa đơn giản: Một chú ong đang bay lên.
Ban đầu, cái tên này gần như không mang ý nghĩa gì. Nhưng khi tìm kiếm sâu hơn trên internet, nhóm điều tra phát hiện hàng loạt website clickbait tồn tại từ nhiều năm trước cũng được tạo bởi cùng một tài khoản mang tên Hupchao. Một số trang chuyên đăng tin giải trí. Một số khác tập trung vào chính trị. Điểm chung duy nhất là tất cả đều được tối ưu hóa cho cùng một mục tiêu: Tạo ra càng nhiều tương tác càng tốt.
Và rồi, từ nickname tưởng như vô danh ấy, cuộc điều tra cuối cùng dẫn tới một doanh nghiệp tại Hà Nội.
Theo Jonathan Lundberg, khoảnh khắc ông nhận ra quy mô thực sự của câu chuyện là khi lần ra website của BeeUp. Trên trang giới thiệu của mình, công ty này tuyên bố sở hữu khoảng 1.700 fanpage Facebook cùng mạng lưới lên tới 10 triệu người theo dõi.
"Đó là lúc tôi nhận ra quy mô thực sự của vấn đề", ông nói với phóng viên.
Nhưng câu hỏi lớn nhất vẫn còn ở phía trước.
BeeUp thực sự vận hành như thế nào? Một mạng lưới hàng nghìn fanpage được quản lý ra sao? Những người đứng sau nó kiếm tiền bằng cách nào? Và liệu BeeUp chỉ là một trường hợp cá biệt hay là một phần của một ngành công nghiệp rộng lớn hơn đang âm thầm vận hành phía sau các nền tảng mạng xã hội?
(Còn tiếp: BeeUp và ngành công nghiệp tin giả toàn cầu)