Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ có dấu hiệu 'lục đục'

Ba quốc gia Bắc Mỹ gặp khó khăn trong việc gia hạn hiệp định thương mại tự do USMCA. Ảnh: Reuters.

Tuyên bố không gia hạn Hiệp định thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sẽ mở màn cho một đợt rà soát kéo dài 6 năm trong điều khoản hết hiệu lực từng được đàm phán dưới nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, theo Reuters.

Dù vậy, giới quan sát nhận định bước đi mang tính răn đe này khó có thể làm hạ nhiệt các bàn đàm phán vốn đã rất căng thẳng.

Washington đang kiên quyết theo đuổi các yêu sách khắt khe nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa trong ngành sản xuất ôtô Bắc Mỹ, đồng thời dựng lên những rào cản bảo hộ nghiêm ngặt để ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc "mượn đường" USMCA tràn vào thị trường nước này.

Theo lộ trình, các Bộ trưởng thương mại của Mỹ, Mexico và Canada sẽ có cuộc họp trực tuyến trong tuần này để đưa ra tuyên bố chung về việc có tiếp tục kéo dài hiệp định thêm 16 năm hay không.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã sớm lên lịch cho vòng đàm phán thứ 3 với Mexico ngày 20/7. Bà Greta Peisch, cựu cố vấn pháp lý của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) và hiện là đối tác thương mại tại công ty luật Wiley Rein, nhận định thị trường đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho việc thời hạn ngày 1/7 sẽ trôi qua mà không có bất kỳ cái gật đầu gia hạn nào từ phía Mỹ.

Nếu các bên thất bại trong việc tìm tiếng nói chung để sửa đổi điều khoản, USMCA sẽ rơi vào trạng thái lửng lơ vô thời hạn. Ba nước sẽ phải trải qua các phiên rà soát căng thẳng được tổ chức hàng năm trong vòng 10 năm tới.

Nếu không có đột phá nào được ghi nhận, hiệp định thương mại Bắc Mỹ sẽ chính thức hết hiệu lực vào ngày 1/7/2036. Quy trình kích hoạt điều khoản này hoàn toàn độc lập với quyền chấm dứt ngay lập tức, vốn cho phép nguyên thủ của một trong 3 nước đơn phương rút khỏi hiệp định chỉ trong vòng 6 tháng.

Từng ca ngợi USMCA là "hiệp định thương mại công bằng và có lợi nhất lịch sử quốc gia" khi đặt bút ký thay thế Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) vào năm 2020, ông Trump đã nhanh chóng quay lưng khi thâm hụt thương mại Mỹ - Mexico phình to, hệ quả từ việc các doanh nghiệp dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sang Mexico để né thuế trừng phạt.

Hiện tại, ông Trump không còn mặn mà với việc gia hạn USMCA, thay vào đó ông ưu tiên sử dụng công cụ thuế quan đánh mạnh vào ôtô, thép và nhôm từ hai quốc gia láng giềng.

Đáng chú ý, Washington đang áp dụng chiến thuật đàm phán tách biệt khi chỉ tiến hành các vòng thảo luận chính thức với Mexico và tạm thời nói không với Canada. Quyết định này diễn ra trong bối cảnh danh sách các điểm bất đồng giữa Mỹ và Canada ngày một kéo dài, từ chính sách hạn chế thị trường sữa của Ottawa cho đến việc các tỉnh của Canada tịch thu rượu Mỹ khỏi kệ hàng.

Phía Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer chưa có kế hoạch mở đàm phán chính thức với Canada, dù vẫn duy trì các cuộc đối thoại kín với Bộ trưởng Thương mại nước này Dominic LeBlanc.

Đối với đồng minh phía Nam, phái đoàn Mỹ đã đưa ra yêu cầu mang tính áp đặt: mọi phương tiện lắp ráp tại Bắc Mỹ phải chứa ít nhất 50% linh kiện từ Mỹ, đẩy tỷ lệ nội địa hóa toàn khu vực lên mức 82% để được hưởng ưu đãi thuế quan. Ông Greer cũng cảnh báo xe lắp ráp từ Mexico và Canada nhiều khả năng vẫn phải chịu một mức thuế nhất định khi xuất sang Mỹ.

Một quan chức Mexico tiết lộ hai nước đã thảo luận về ý tưởng áp thuế toàn cầu đồng nhất 15% đối với ôtô, nhưng sẽ dành mức ưu đãi thấp hơn cho Mexico và Canada nếu đồng ý siết chặt quy tắc xuất xứ.