Ba năm trước, câu chuyện của thị trường ô tô Việt Nam xoay quanh sự bùng nổ của xe điện. Khi số lượng phương tiện năng lượng mới tăng nhanh, sự chú ý dần chuyển sang hạ tầng sạc và tốc độ mở rộng mạng lưới trên cả nước.
Đến nay, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng, một bài toán mới bắt đầu xuất hiện: làm thế nào để những mạng lưới đang phát triển song song có thể mang lại trải nghiệm thuận tiện và liền mạch hơn cho người sử dụng?
Theo ông Trần Nguyễn Ngọc Thành, Tổng Giám đốc VETC Digital, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển mới, giá trị không chỉ nằm ở việc xây thêm nhiều trạm sạc, mà còn ở khả năng kết nối giữa các hệ thống. Nói cách khác, thách thức của thị trường không còn đơn thuần là "có bao nhiêu trạm sạc", mà là việc người dùng có thể dễ dàng tìm kiếm, sử dụng và thanh toán trên toàn bộ mạng lưới đó như thế nào.
Từ đây, VETC lựa chọn tham gia thị trường không phải với vai trò một nhà đầu tư trạm sạc, mà là một nền tảng kết nối (Aggregator), giải quyết các “pain point” trong trải nghiệm người dùng.
Sau hơn một thập kỷ phát triển ETC, điều gì khiến VETC quyết định bước sang lĩnh vực kết nối trạm sạc?
Chỉ trong khoảng ba năm trở lại đây, quá trình điện hóa của thị trường ô tô Việt Nam đã diễn ra rất rõ nét. Không chỉ xe thuần điện, các dòng hybrid và xe sử dụng năng lượng mới cũng tăng trưởng nhanh, trong khi hầu hết các hãng xe đều mở rộng danh mục sản phẩm theo hướng điện hóa. Điều đó cho thấy xe điện không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành một phần của thị trường hiện tại.
Xe điện phát triển sẽ kéo theo một yêu cầu rất mới đối với hạ tầng giao thông. Nhưng theo tôi, bài toán của thị trường không chỉ là xây thêm bao nhiêu trạm sạc. Quan trọng hơn là làm sao kết nối được các mạng lưới sạc hiện có, để người dùng có một trải nghiệm thống nhất: tìm được trạm, biết trạm có hoạt động hay không, đi đến đúng điểm sạc, kích hoạt phiên sạc và thanh toán thuận tiện.
Đó là lý do VETC quyết định tham gia lĩnh vực này. Quyết định của chúng tôi dựa trên dữ liệu và kinh nghiệm vận hành thực tế. Sau nhiều năm triển khai hệ thống thu phí điện tử không dừng và dịch vụ cứu hộ 24/7, chúng tôi nhận thấy số lượng xe điện tăng rất nhanh, đồng thời thường xuyên tiếp nhận những khó khăn mà người dùng gặp phải trên hành trình.
Một trong những câu hỏi phổ biến nhất gửi về tổng đài là: "Quanh đây có trạm sạc nào không?". Nhiều khách hàng phải mở nhiều ứng dụng để tìm điểm sạc nhưng thông tin không đồng nhất; có trạm hiển thị trên bản đồ nhưng đã ngừng hoạt động, có nơi lại yêu cầu tạo tài khoản hoặc sử dụng phương thức thanh toán riêng. Chính sự phân mảnh đó khiến không ít người vẫn e ngại khi di chuyển đường dài bằng xe điện.
Nếu giai đoạn trước trọng tâm là phát triển hạ tầng sạc, thì giai đoạn tiếp theo sẽ là kết nối các mạng lưới thành một hệ sinh thái thống nhất. Khi người dùng chỉ cần một nền tảng để tìm kiếm, sử dụng và thanh toán trên nhiều hệ thống, trải nghiệm xe điện sẽ thuận tiện hơn, đồng thời tạo nền tảng cho thị trường phát triển bền vững.
Tại sao VETC lại quyết định chọn mô hình liên minh kết nối các đơn vị với nhau chứ không tự mình bỏ vốn đầu tư trực tiếp, sở hữu và mở rộng hệ thống trạm sạc riêng của mình, giống như cách làm của mảng cứu hộ?
Thực chất, quyết định này xuất phát từ chính DNA của VETC. Chúng tôi luôn định vị mình là doanh nghiệp công nghệ, tập trung xây dựng các nền tảng kết nối thay vì trực tiếp đầu tư và sở hữu hạ tầng.
Điều đó đã được thể hiện ngay từ lĩnh vực thu phí điện tử không dừng, khi VETC phát triển giải pháp công nghệ phục vụ các tuyến BOT chứ không đầu tư đường cao tốc. Với VETC E-Parking cũng vậy, chúng tôi cung cấp nền tảng quản lý và thanh toán cho các bãi đỗ xe, thay vì trực tiếp vận hành.
Triết lý này tiếp tục được áp dụng với VETC Trạm sạc. Chúng tôi lựa chọn mô hình EV Roaming, kết nối các mạng lưới trạm sạc độc lập trên cùng một nền tảng để người dùng có thể tìm kiếm, sử dụng và thanh toán thuận tiện hơn, thay vì xây dựng hệ thống trạm sạc riêng.
Vì vậy, VETC tập trung vào hai nhiệm vụ cốt lõi: phát triển nền tảng roaming kết nối các trạm sạc hiện có và xây dựng một hệ thống công nghệ mở, sẵn sàng tích hợp thêm các đơn vị vận hành cũng như nhà đầu tư mới trong tương lai. Theo tôi, mỗi doanh nghiệp nên phát huy thế mạnh của mình. Khi các bên được kết nối hiệu quả, người hưởng lợi cuối cùng sẽ là khách hàng.
Kết nối hàng trăm trạm sạc của nhiều doanh nghiệp khác nhau không phải là bài toán đơn giản. Vậy đâu là cơ sở để VETC tự tin theo đuổi mô hình này?
Năng lực cốt lõi của VETC không phải là sở hữu bao nhiêu tài sản vật lý, mà là khả năng vận hành hạ tầng công nghệ quy mô lớn và xây dựng các nền tảng kết nối, nơi nhiều đối tác, dịch vụ và khách hàng có thể gặp nhau trong một trải nghiệm thống nhất.
Sau hơn 11 năm triển khai thu phí điện tử không dừng, hệ thống của VETC xử lý trung bình 1,6-1,8 triệu giao dịch mỗi ngày, cao điểm vượt 2 triệu giao dịch. Đặc thù của lĩnh vực giao thông đòi hỏi mọi giao dịch phải được xử lý theo thời gian thực với độ chính xác và an toàn rất cao. Đó là nền tảng công nghệ và năng lực vận hành để chúng tôi phát triển các dịch vụ mới như cứu hộ và kết nối trạm sạc.
Bên cạnh đó, nhiều năm đồng hành cùng các dự án BOT và đối tác địa phương giúp VETC am hiểu hạ tầng giao thông từng khu vực, qua đó rút ngắn quá trình kết nối với các đơn vị vận hành trạm sạc và tạo dựng sự tin cậy trong hợp tác.
Tuy nhiên, VETC không chỉ định vị mình là một ứng dụng công nghệ. Chúng tôi hướng tới xây dựng một hệ thống đồng hành cùng người dùng trên mọi hành trình, kết hợp giữa nền tảng số với trung tâm điều hành và đội ngũ hỗ trợ trực tiếp. Đồng thời, VETC tiếp tục mở rộng các phương thức thanh toán và tiện ích, với mục tiêu mang đến trải nghiệm liền mạch, thuận tiện và sự an tâm cho người dùng.
Nhiều người cho rằng hạ tầng sạc đang phát triển khá nhanh. Nhưng từ những dữ liệu mà VETC thu thập được, trải nghiệm của người dùng đang thực sự gặp “điểm nghẽn” nào?
Qua quá trình nghiên cứu thị trường và tiếp xúc với người dùng, chúng tôi nhận thấy chủ xe điện hiện nay đang gặp ba "điểm nghẽn" lớn.
Thứ nhất là sự phân mảnh của các ứng dụng. Thị trường hiện có hơn 20 đơn vị vận hành trạm sạc (CPO), khiến người dùng có thể phải cài đặt nhiều ứng dụng nếu di chuyển trên nhiều cung đường. Với những người thường xuyên đi đường dài, việc liên tục chuyển đổi giữa các nền tảng để tìm kiếm và sử dụng trạm sạc rõ ràng chưa phải trải nghiệm thuận tiện.
Thứ hai là bài toán thanh toán. Phần lớn ứng dụng hiện nay đều yêu cầu nạp tiền trước để khởi tạo phiên sạc. Nếu phải duy trì số dư trên nhiều nền tảng, người dùng sẽ bị "giam" một khoản tiền không nhỏ, vừa bất tiện vừa làm giảm trải nghiệm.
Thứ ba là thiếu một nguồn thông tin thống nhất và đáng tin cậy. Người dùng không chỉ cần biết trạm sạc ở đâu mà còn muốn cập nhật chính xác tình trạng hoạt động, số cổng sạc còn trống hay công suất thiết bị. Nhiều chủ xe cũng băn khoăn về chất lượng và mức độ an toàn của các trạm sạc ngoài hệ sinh thái quen thuộc.
Tính năng VETC Trạm sạc được phát triển để giải quyết đồng thời những vấn đề này. Thay vì sử dụng nhiều ứng dụng, người dùng chỉ cần một nền tảng để tìm kiếm, dẫn đường, kích hoạt và thanh toán tại các trạm sạc thuộc mạng lưới đối tác. Bên cạnh ví điện tử VETC, chúng tôi cũng mở rộng thanh toán bằng thẻ tín dụng và chương trình VETC Loyalty, hướng tới một trải nghiệm liền mạch, thuận tiện và giảm tối đa rào cản khi sử dụng xe điện.
Nếu như bây giờ có người dùng đặt câu hỏi rằng họ đã và đang sử dụng rất quen ứng dụng sạc của một hãng xe cụ thể hoặc một thương hiệu trạm sạc khác rồi, thì tại sao họ lại cần phải cài đặt và sử dụng thêm tính năng "Trạm sạc" trên ứng dụng VETC?
Đối với chủ xe VinFast, hiện nay họ đã được phục vụ bởi mạng lưới trạm sạc lớn nhất thị trường cùng các chính sách riêng của hãng. Vì vậy, VETC Trạm sạc không được xây dựng để thay thế hệ thống đó, mà đóng vai trò bổ sung, mở rộng lựa chọn khi người dùng cần sử dụng các trạm sạc thuộc mạng lưới đối tác hoặc các dịch vụ giá trị gia tăng trên hành trình. Theo tôi, trải nghiệm xe điện không chỉ dừng ở việc sạc pin mà còn bao gồm những tiện ích đi kèm như khu nghỉ ngơi, ăn uống hay các dịch vụ khác trong thời gian chờ sạc.
Với người dùng các thương hiệu xe điện khác, bài toán lại khác. Thị trường hiện có nhiều đơn vị vận hành trạm sạc độc lập nhưng chưa có doanh nghiệp nào đủ khả năng bao phủ toàn bộ mạng lưới trên cả nước. Điều đó khiến người dùng phải cài đặt nhiều ứng dụng để tìm kiếm, kích hoạt và thanh toán khi sạc xe.
Trong quá trình tiếp xúc với khách hàng, điều tôi thường nghe là nỗi lo lớn nhất khi đi đường dài không phải chiếc xe, mà là liệu có tìm được điểm sạc phù hợp trên hành trình hay không.
Đó cũng là vai trò mà VETC Trạm sạc hướng tới. Thay vì phải sử dụng nhiều ứng dụng và nhiều phương thức thanh toán khác nhau, người dùng chỉ cần một nền tảng để tìm kiếm, dẫn đường và thanh toán tại các trạm sạc thuộc mạng lưới đối tác. Giá trị lớn nhất của VETC không nằm ở việc tạo thêm một ứng dụng, mà ở khả năng mang lại trải nghiệm liền mạch và sự an tâm để người dùng tự tin hơn trên mọi hành trình bằng xe điện.
Trong quá trình xây dựng VETC Trạm sạc, đâu là những thuận lợi và thách thức lớn nhất mà VETC phải đối mặt?
Khi triển khai VETC Trạm sạc, chúng tôi nhìn nhận cả thuận lợi lẫn thách thức. Lợi thế lớn nhất là nền tảng công nghệ, hệ thống thanh toán quy mô lớn và uy tín được xây dựng sau hơn một thập kỷ vận hành dịch vụ thu phí điện tử không dừng. Nhờ đó, quá trình hợp tác với các đơn vị vận hành trạm sạc (CPO) diễn ra khá thuận lợi.
Tuy nhiên, phát triển một nền tảng hoàn toàn mới không hề đơn giản. Áp lực đầu tiên là thời gian. Thay vì đi theo lộ trình thông thường kéo dài từ sáu tháng đến một năm, chúng tôi quyết định tập trung tối đa nguồn lực để rút ngắn tiến độ, sớm đưa giải pháp ra thị trường nhằm giải quyết những "điểm nghẽn" mà người dùng đang gặp phải.
Thách thức tiếp theo là sự phân tán của mạng lưới trạm sạc và khác biệt về năng lực công nghệ giữa các CPO. Có đơn vị kết nối rất nhanh nhưng quy mô còn nhỏ, trong khi một số doanh nghiệp sở hữu nhiều trạm lại có hệ thống vận hành và đối soát phức tạp. Với nhiều đơn vị địa phương, VETC còn phải hỗ trợ chuẩn hóa quy trình và chuyển giao công nghệ để có thể kết nối vào nền tảng chung.
Dù vậy, chúng tôi tin đây chỉ là khó khăn của giai đoạn đầu. Để xây dựng niềm tin với người dùng, VETC đặt ra ba tiêu chí cốt lõi: thông tin trên ứng dụng phải chính xác theo thời gian thực; quá trình sạc phải ổn định, an toàn; và thanh toán phải minh bạch, chính xác.
VETC cũng không thể một mình xây dựng hệ sinh thái này. Chúng tôi mong muốn đồng hành cùng các CPO để chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới kết nối. Khi hạ tầng trải nghiệm phát triển nhanh hơn tốc độ gia tăng của xe điện, người dùng sẽ yên tâm hơn, doanh nghiệp tự tin đầu tư hơn và thị trường xe điện Việt Nam sẽ có nền tảng phát triển bền vững.
Vì sao ông cho rằng thị trường trạm sạc cuối cùng sẽ phát triển theo mô hình kết nối, thay vì những mạng lưới riêng lẻ?
Theo tôi, mục tiêu của mọi doanh nghiệp đều là nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo ra lợi nhuận. Vì vậy, khi thị trường dần hình thành một nền tảng kết nối quy mô lớn, các đơn vị vận hành trạm sạc sẽ tự cân nhắc việc tham gia. Nếu đứng ngoài một hệ sinh thái có khả năng mang lại lượng khách hàng lớn và ổn định, doanh nghiệp cũng phải chấp nhận nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.
VETC có lợi thế là sở hữu hệ sinh thái người dùng được xây dựng qua nhiều năm phát triển các dịch vụ giao thông số. Khi các trạm sạc được tích hợp trên cùng một nền tảng, người dùng có thể tìm kiếm, dẫn đường và thanh toán thuận tiện hơn. Trải nghiệm liền mạch sẽ khuyến khích việc sử dụng xe điện, đồng thời giúp các đơn vị vận hành trạm sạc (CPO) tiếp cận nhiều khách hàng hơn và nâng cao hiệu quả khai thác.
Đây cũng là xu hướng phát triển tự nhiên của các nền tảng kết nối trên thế giới. Khi ngày càng nhiều đối tác tham gia, thị trường sẽ từng bước hình thành những tiêu chuẩn chung về chất lượng dịch vụ, vận hành và thanh toán. Thay vì phát triển riêng lẻ, các doanh nghiệp có thể cùng mở rộng quy mô thị trường, còn người dùng là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất.
Trong giai đoạn tầm 3 năm đến 5 năm tới, ông hình dung bức tranh toàn cảnh của thị trường trạm sạc tại Việt Nam sẽ chuyển mình như thế nào? Và VETC định vị mình sẽ đóng vai trò gì trong bức tranh tương lai đó?
Khi nhìn về tương lai của thị trường xe điện, chúng tôi luôn tham chiếu những thị trường đi trước, trong đó Trung Quốc là ví dụ rõ nét. Tại đây tồn tại song song hai mô hình: các hãng xe phát triển mạng lưới sạc riêng và các doanh nghiệp vận hành trạm sạc độc lập quy mô lớn. Ví dụ như TELD (Tebian Electric Apparatus), Star Charge, State Grid EV (E-Charge) hay Yunkuai Charge. Mỗi đơn vị này đều đang vận hành từ 500 - 800.000 trạm sạc độc lập trên cả nước. Tôi tin Việt Nam cũng sẽ đi theo hướng này, với sự tham gia của cả các hãng xe lẫn nhiều nhà đầu tư độc lập.
Tuy nhiên, khi số lượng trạm sạc tăng lên hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn điểm, thị trường sẽ cần một nền tảng trung gian để kết nối các mạng lưới với nhau. Theo tôi, nhà đầu tư nên tập trung phát triển hạ tầng, hãng xe tập trung vào sản phẩm, còn việc kết nối dữ liệu, roaming và thanh toán cần được thực hiện bởi một đơn vị chuyên trách. Đó cũng là vai trò VETC đang hướng tới.
Lợi thế của VETC không nằm ở số lượng trạm sạc sở hữu, mà ở năng lực vận hành hạ tầng số quy mô lớn. Sau hơn 11 năm triển khai ETC, hệ thống của chúng tôi đã quen với việc xử lý hàng triệu giao dịch mỗi ngày, đồng thời sở hữu nền tảng thanh toán và mạng lưới hỗ trợ trên toàn quốc. Đây là những nền tảng quan trọng để phát triển dịch vụ EV Roaming.
Bên cạnh xe cá nhân, chúng tôi cho rằng quá trình điện hóa trong lĩnh vực vận tải và logistics sẽ tăng tốc trong vài năm tới. Khi nhu cầu sạc mở rộng cùng sự phát triển của xe điện, vai trò của một nền tảng kết nối giúp người dùng và doanh nghiệp tiếp cận hạ tầng thuận tiện, đồng bộ sẽ ngày càng trở nên quan trọng.
Theo ông, làm thế nào để xây dựng một hệ sinh thái trạm sạc đủ lớn và đủ bền vững trong thời gian tới?
Tôi rất tâm đắc với câu thành ngữ "It takes two hands to clap". Một nền tảng kết nối chỉ có thể phát triển khi có sự đồng hành của các đơn vị vận hành trạm sạc (CPO), đối tác và chính người sử dụng. Bên cạnh đó, để mô hình này vận hành hiệu quả còn cần ba yếu tố cốt lõi: uy tín thương hiệu, năng lực công nghệ và kinh nghiệm vận hành ở quy mô lớn.
Trong giai đoạn đầu, điều chúng tôi mong muốn không chỉ là sự ủng hộ mà còn là những góp ý thẳng thắn từ khách hàng và đối tác để tiếp tục hoàn thiện nền tảng. Từ nay đến cuối năm, VETC sẽ tập trung vào ba ưu tiên: mở rộng các phương thức thanh toán và chương trình VETC Loyalty nhằm nâng cao trải nghiệm người dùng; mở rộng hợp tác với các CPO để phát triển mạng lưới kết nối; đồng thời triển khai các chương trình trải nghiệm, giúp nhiều khách hàng làm quen với mô hình sạc liên thông.
Với vai trò là nền tảng kết nối, VETC không thể tự mình quyết định mọi yếu tố. Chất lượng dịch vụ phụ thuộc vào sự phối hợp của toàn bộ hệ sinh thái. Vì vậy, chúng tôi xác định sẽ đồng hành cùng các đối tác để từng bước chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới kết nối.
Xa hơn, mục tiêu của VETC không chỉ là phát triển thêm một ứng dụng mà là trở thành người bạn đồng hành của tài xế trên mọi hành trình. Từ thu phí không dừng, giải pháp đỗ xe thông minh không tiền mặt eParking cho tới Cứu hộ, Bảo hiểm và các sản phẩm tài chính thiết yếu cho chủ xe,...
Chúng tôi tin rằng công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi mang lại sự thuận tiện và cảm giác an tâm. Nếu mỗi khi chuẩn bị lên đường, người dùng đều nghĩ đến VETC như một nền tảng đáng tin cậy để đồng hành, đó sẽ là thành công lớn nhất của chúng tôi.