Từ ngày 1/6/2026, toàn bộ hệ thống cửa hàng xăng dầu trên cả nước chính thức chuyển sang bán xăng E10, thay thế dần xăng khoáng truyền thống.
Đây được xem là một bước ngoặt chiến lược của ngành năng lượng Việt Nam, không chỉ nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu mà còn hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Đối với một quốc gia mà ethanol - chủ yếu được sản xuất từ sắn và ngô nhưng vẫn phải nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu khoảng 1 triệu m3 xăng mỗi tháng, đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang nghiêm túc xây dựng một hệ sinh thái ethanol bền vững, thay vì chỉ dừng lại ở việc pha trộn nhiên liệu mang tính đối phó.
"Vàng trắng dưới đất" tỷ USD của Việt Nam
Chính phủ nước ta đặt mục tiêu đầy tham vọng liên quan đến loại "vàng trắng dưới đất" của Việt Nam - sắn: Đến năm 2030, kim ngạch xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn đạt 1,8-2,0 tỷ USD.
Quan trọng hơn cả, năm 2030, 85-90% sản lượng sắn tươi cả nước sẽ được đưa vào chế biến sâu - trong đó ethanol là một trong ba sản phẩm chủ lực bên cạnh tinh bột và mì chính - trên nền sản lượng dự kiến tăng lên 11,5-12,5 triệu tấn/năm - theo Đề án "Phát triển bền vững ngành hàng sắn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050".
Ảnh minh họa về nhà máy ethanol. Nguồn: CPG
Điều đáng nói là bước đi của Việt Nam không hề đơn độc. Đặt trong bức tranh toàn cầu, chính sách E10 chỉ là một mắt xích trong làn sóng chuyển đổi nhiên liệu sinh học đang diễn ra trên diện rộng.
Ethanol quy mô toàn cầu và châu Á
Theo báo cáo của Persistence Market Research tháng 3/2026, thị trường ethanol toàn cầu được định giá khoảng 98,7 tỷ USD trong năm 2026 và dự kiến đạt 134,3 tỷ USD vào năm 2033.
Động lực cốt lõi vẫn đến từ các quy định pha trộn bắt buộc: Mỹ duy trì tiêu chuẩn nhiên liệu tái tạo (RFS) với khoảng 15 tỷ gallon ethanol mỗi năm, trong khi Brazil vận hành mức pha trộn E27 bắt buộc - trở thành nền kinh tế ethanol tiên tiến nhất thế giới.
Xăng E85 đang được bơm cho một chiếc ô tô ở tiểu bang Washington, Mỹ. Ảnh: Carolina K. Smith, MD/Shutterstock
Nói cách khác, việc Việt Nam ấn định mốc E10 toàn quốc chính là đang đi theo đúng quỹ đạo chính sách mà các cường quốc nhiên liệu sinh học đã và đang theo đuổi, chỉ khác về quy mô và tốc độ.
Nhìn sang khu vực, Việt Nam đang gia nhập một sân chơi tăng trưởng rất sôi động. Châu Á - Thái Bình Dương hiện là khu vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới về ethanol, với tốc độ CAGR khoảng 6,1% trong giai đoạn 2026-2033 - cao hơn hẳn mức trung bình toàn cầu.
Ảnh minh họa: Statcan
Động lực chính đến từ hai nền kinh tế lớn: Trung Quốc là nước sản xuất ethanol lớn thứ ba thế giới; còn Ấn Độ đã đạt mức pha trộn ethanol trung bình hơn 12% trong niên vụ 2023-2024 và đặt mục tiêu ràng buộc E20 vào 2025-2026.
Việt Nam có dư địa để tăng tốc
Việt Nam đang sở hữu một nền tảng nông nghiệp không hề nhỏ để phát triển ethanol sinh học, trong đó sắn, ngô rõ ràng là động lực chính.
Tính riêng năm 2025, Việt Nam thu hoạch 10,24 triệu tấn củ sắn tươi; và 4,4 triệu tấn ngô hạt, trên diện tích gieo trồng dưới 900.000 ha.
Thu hoạch sắn tại Tây Ninh (cũ). Ảnh: Minh Phú/ TTXVN
Không phải ngẫu nhiên mà từ năm 2013, Việt Nam có 6 nhà máy nhiên liệu sinh học sử dụng sắn lát khô đi vào hoạt động.
Ngô cũng góp mặt trong bức tranh này, được dùng song song với sắn làm nguyên liệu ethanol, nhưng ở quy mô khiêm tốn hơn nhiều, bởi phần lớn sản lượng ngô trong nước vốn đã không đủ đáp ứng nhu cầu thức ăn chăn nuôi - khiến Việt Nam phải nhập khẩu hàng triệu tấn ngô mỗi năm.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập 4,4 triệu tấn, trị giá hơn 1,1 tỷ USD.
Ethanol thế hệ hai
Tiềm năng ethanol từ nông sản của Việt Nam là có thật và đang được định hình rõ ràng bằng chính sách, nhưng động lực tăng trưởng trong trung hạn sẽ đến chủ yếu từ cây sắn, còn ngô chỉ đóng vai trò bổ sung cho đến khi năng suất và diện tích trồng trong nước được cải thiện đáng kể.
Về dài hạn, bức tranh ethanol thế giới còn hé mở những cơ hội vượt xa phạm vi xăng E10 hiện tại. Ethanol thế hệ thứ hai (cellulosic ethanol), sản xuất từ phụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ, bã mía và mùn cưa) thay vì cây lương thực, hứa hẹn khai thác triệt để phụ phẩm vốn ít được coi trọng.
Hình ảnh nhà máy sản xuất ethanol sinh học quy mô thương mại nở rộ ở Iowa, Mỹ. Ảnh: Industrialinfo
Vì cellulosic ethanol không cạnh tranh với đất nông nghiệp và cây lương thực, nó được xem là nguồn nguyên liệu "sạch" nhất cho giao thông. Hiện, Brazil là nước duy nhất đã thương mại hóa thành công ethanol thế hệ hai ở quy mô lớn.
Theo các chuyên gia, ethanol thế hệ thứ hai có thể giảm tới 80-90% phát thải khí nhà kính so với xăng truyền thống, trong khi nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) qua công nghệ chuyển đổi cồn thành nhiên liệu phản lực đang mở ra một kênh nhu cầu mới, với dự báo nhu cầu SAF toàn cầu có thể đạt 450 tỷ lít mỗi năm vào 2050, theo Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO).
Đây là những hướng đi mà Việt Nam, với lợi thế vùng nguyên liệu nông nghiệp sẵn có, hoàn toàn có thể tính đến trong chặng đường tiếp theo, sau khi đã ổn định được nền tảng E10 trong giai đoạn hiện nay.
