Ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc không được điều chỉnh trong suốt 14 năm qua với mức 1 triệu đồng/tháng.
Loạt điều kiện với "cá nhân khác"
Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất với “cá nhân khác” (không phải vợ/chồng, cha mẹ, con) được tính là người phụ thuộc phải đáp ứng 4 điều kiện.
Cụ thể, thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định (chưa có quy định bao nhiêu - PV); thuộc danh sách hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo theo quy định pháp luật; được người nộp thuế trực tiếp chu cấp, nuôi dưỡng với mức tối thiểu bằng mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc; có xác nhận theo quy định.
Trao đổi với PV Tiền Phong, Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín - nhận định, việc giao thẩm quyền quyết định mức ngưỡng này cho Bộ trưởng Tài chính là hợp lý, nhằm tạo điều kiện để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và đưa ra con số phù hợp nhất với thực tiễn từng thời kỳ.
Tuy nhiên, ông Được đề xuất có thể tham chiếu mức lương cơ sở, hoặc mức lương tối thiểu làm căn cứ xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc. Cách làm này sẽ bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với chính sách tiền lương hiện hành. Khi lương cơ sở điều chỉnh tăng theo lộ trình, ngưỡng xác định người phụ thuộc cũng có thể tự động điều chỉnh tương ứng, tránh phải sửa đổi quá nhiều văn bản.
 |
| Dự thảo nghị định mới đề xuất thêm điều kiện với "cá nhân khác" phải thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo mới được tính giảm trừ. |
Liên quan đến đề xuất mới về "người phụ thuộc khác", dự thảo bổ sung điều kiện phải thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo, đồng thời yêu cầu người nộp thuế chứng minh việc trực tiếp nuôi dưỡng với mức chi tối thiểu tương đương mức giảm trừ gia cảnh, ông Được cho rằng, những điều kiện chặt chẽ này sẽ gây khó khăn trong thực tiễn áp dụng.
Về điều kiện hộ nghèo, hộ cận nghèo, ông Được cho rằng nên tính tới văn hóa và đạo lý của người Việt. Ngoài nghĩa vụ theo Luật Hôn nhân và Gia đình, nhiều trường hợp cá nhân tự nguyện chăm sóc, nuôi dưỡng người thân hoặc người có hoàn cảnh khó khăn dù không thuộc diện cha mẹ, con cái trực hệ.
Đây là giá trị nhân văn cần được khuyến khích. Hơn nữa, nhiều địa phương đang hướng tới mục tiêu xóa hộ nghèo, hộ cận nghèo. Việc dựa hoàn toàn vào tiêu chí này có thể phát sinh bất cập, bởi có những trường hợp thực tế khó khăn nhưng không còn nằm trong danh sách hộ nghèo theo chuẩn hành chính.
Cân nhắc tính theo mức lương tối thiểu vùng
Ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - nhận định điều kiện tính người phụ thuộc theo dự thảo nghị định đang chặt chẽ hơn.
Riêng với nhóm “cá nhân khác”, dự thảo ngầm xác định chi phí nuôi dưỡng phải tối thiểu bằng đúng mức giảm trừ người phụ thuộc thì mới đủ điều kiện. Trong khi đó, phía người phụ thuộc lại phải thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo mới được xem xét. Theo ông Tuấn, cách thiết kế này khiến tiêu chí trở nên khá ngặt nghèo.
Ông Tuấn cho rằng trong bối cảnh kinh tế - xã hội mới, cần thay đổi quan điểm khi xem xét nâng ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc. Xét về thực tế chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, đặc biệt tại TPHCM và Hà Nội, nơi tập trung đông người làm công ăn lương, với mức thu nhập trên 5 triệu đồng/người/tháng, nhiều người vẫn phải chật vật trang trải. Do đó, lấy chuẩn hộ nghèo làm căn cứ xác định người phụ thuộc, chưa thật sự phù hợp.
“Rõ ràng không thể sống với mức 1 triệu đồng/tháng, ngay cả 2-3 triệu đồng/người/tháng cũng rất khó đảm bảo nhu cầu tối thiểu trong điều kiện hiện nay”, ông Tuấn nói và đề xuất tham chiếu mức lương tối thiểu vùng làm cơ sở xem xét, với dự kiến áp dụng từ năm 2026 khoảng 4,5 triệu đồng/người/tháng.
Về yêu cầu chứng minh chi phí nuôi dưỡng thực tế, Luật sư Nguyễn Văn Được cho rằng, đây là nguyên tắc cần thiết trong quản lý thuế.
“Nếu quy định quá chi tiết, như bắt buộc phải có giao dịch chuyển tiền hoặc chứng từ chi trả hàng tháng với mức tối thiểu bằng mức giảm trừ gia cảnh thì sẽ làm phát sinh thêm thủ tục, đồng thời gây khó cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý. Khi đã đặt ra điều kiện như vậy, cơ quan nhà nước cũng phải có cơ chế kiểm tra, giám sát, xác minh, điều này sẽ làm tăng gánh nặng hành chính”, ông Được nhấn mạnh.
Chuyên gia đề xuất cách tiếp cận linh hoạt hơn. Không nhất thiết yêu cầu người phụ thuộc phải thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, cũng không nên quá cứng nhắc trong việc chứng minh chi phí nuôi dưỡng. Có thể xem xét cơ chế xác nhận của chính quyền địa phương hoặc các hình thức cam kết phù hợp để vừa ngăn ngừa gian lận, vừa bảo đảm tính nhân văn và khả thi của chính sách.
