Chia sẻ trên BĐT Chính phủ thông tin về bệnh não mô cầu, BS Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TW cho biết, tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu.
Vi khuẩn này có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Khi vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây bệnh não mô cầu xâm lấn, thường biểu hiện dưới dạng viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai.
Tác nhân gây bệnh não mô cầu là vi khuẩn Neisseria meningitidis. Ảnh: BĐT Chính phủ
Não mô cầu lây truyền từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.
Những tình huống như sống chung nhà, tiếp xúc gần hoặc kéo dài trong môi trường tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng, có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Người mang vi khuẩn không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.
Đáng chú ý, não mô cầu cũng có triệu chứng giống cúm mùa (bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra).
Ở giai đoạn đầu, hai bệnh có thể cùng gây sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể và nôn ói. Tuy nhiên, bệnh não mô cầu xâm lấn có khả năng tiến triển nhanh chóng, gây tổn thương nhiều cơ quan và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào một triệu chứng riêng lẻ để tự phân biệt hai bệnh. Điều quan trọng là theo dõi trạng thái tỉnh táo, mức độ đau, biểu hiện ở da và sự thay đổi tình trạng của trẻ.
Những dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu cần chú ý
-Sốt cao kèm mệt lả, li bì
Trẻ mắc cúm có thể sốt cao, mệt mỏi và đau nhức. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt kèm biểu hiện li bì, khó đánh thức, phản ứng chậm hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng, cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác.
Không thể kết luận trẻ mắc cúm chỉ vì trẻ tỉnh táo hơn sau khi dùng thuốc hạ sốt. Ngược lại, nếu trẻ vẫn lơ mơ, mệt lả hoặc có biểu hiện bất thường dù đã hạ sốt, cần đưa trẻ đi cấp cứu.
-Đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng
Sốt, đau đầu dữ dội và cứng cổ là những triệu chứng thường gặp của viêm màng não do não mô cầu. Trẻ cũng có thể buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng hoặc thay đổi ý thức.
Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu đôi khi không điển hình. Trẻ có thể quấy khóc bất thường, ít hoạt động, bú kém hoặc thóp phồng. Cha mẹ không nên cố ép trẻ cúi cổ để kiểm tra cứng cổ tại nhà nếu trẻ đau hoặc khó chịu.
-Nôn ói, đau nhức nhiều hoặc tay chân lạnh
Nôn ói có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý, bao gồm cả cúm và não mô cầu. Tuy nhiên, nôn liên tục, đau cơ dữ dội, đau chân, thở nhanh hoặc tình trạng sốt kèm tay chân lạnh có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn huyết và cần được đánh giá khẩn cấp.
Đặc biệt, nếu trẻ có vẻ rất mệt, da tái hoặc nổi vân tím, cha mẹ không nên chờ thêm để theo dõi tại nhà.
-Xuất hiện chấm đỏ hoặc tím trên da
Một dấu hiệu cảnh báo quan trọng của nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu là các chấm xuất huyết hoặc ban màu đỏ sẫm, tím, có thể lan rộng nhanh chóng. Những tổn thương này có thể không nhạt màu khi ấn.
Tuy nhiên, ban xuất huyết thường không xuất hiện ở giai đoạn đầu và không phải trẻ mắc bệnh nào cũng có dấu hiệu này. Vì vậy, không được chờ đến khi nổi ban mới đưa trẻ đi khám. Nếu trẻ sốt kèm li bì, khó thở, tay chân lạnh, đau dữ dội hoặc có dấu hiệu bất thường khác, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Nghi ngờ trẻ mắc bệnh não mô cầu, cha mẹ cần làm gì?
Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ bệnh não mô cầu, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay hoặc gọi cấp cứu nếu trẻ có biểu hiện nặng. Không tự ý cạo gió, chờ thuốc hạ sốt phát huy tác dụng hay trì hoãn đến sáng hôm sau.
Bệnh não mô cầu cần được chẩn đoán và điều trị khẩn cấp bằng kháng sinh phù hợp theo chỉ định của bác sĩ. Việc tự mua kháng sinh cho trẻ uống không thể thay thế xử trí cấp cứu và có thể làm chậm quá trình điều trị cần thiết.
Nếu trẻ tiếp xúc gần với người được xác định mắc bệnh não mô cầu xâm lấn, gia đình cần liên hệ cơ sở y tế hoặc cơ quan y tế dự phòng ngay để được đánh giá nguy cơ. Người tiếp xúc gần có thể cần sử dụng kháng sinh dự phòng theo chỉ định, kể cả khi đã tiêm vaccine. Không tự mua thuốc dự phòng cho trẻ.
Các biện pháp phòng bệnh não mô cầu
Để phòng bệnh não mô cầu, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Người dân cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng; đeo khẩu trang tại nơi công cộng và trên các phương tiện giao thông công cộng; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh.
Ảnh: HCDC
Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí tại nơi ở, học tập và làm việc; lau sạch bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày (tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi...) bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường. Ăn uống đủ chất, rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng.
Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Tránh hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc cũng là những biện pháp hỗ trợ giảm nguy cơ phơi nhiễm.
Nhà trường cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm, biết cách tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời và phối hợp với cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh.
Khi có ca bệnh, người sống cùng nhà, người tiếp xúc gần hoặc người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng. Nếu có chỉ định, kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Tiêm vaccine cũng là một biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Tuy nhiên, việc tiêm vaccine trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng khi người tiếp xúc thuộc diện được chỉ định.
Người dân không tự mua kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng và xử trí tại trường học, nơi ở tập thể phải được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Minh Hoa (t/h)
