Từ đầu năm 2026, cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh đã được xóa bỏ, thay bằng phương thức tự kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh. Việc chấm dứt cơ chế thuế khoán và chuyển sang phương thức kê khai được xem là bước ngoặt lớn đối với hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
Hộ kinh doanh trước ngưỡng cửa chuyển đổi lên doanh nghiệp
Không chỉ thay đổi cách nộp thuế, chính sách này còn mở ra một giai đoạn phát triển mới, minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn và tạo tiền đề để nhiều hộ mạnh dạn chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Bỏ thuế khoán, chuyển sang kê khai
Trong nhiều năm, thuế khoán được áp dụng với hộ kinh doanh, dựa trên ước tính doanh thu và tỉ lệ thuế cố định. Cách làm này giúp đơn giản hóa thủ tục, nhưng đã bộc lộ hạn chế khi quy mô kinh doanh ngày càng lớn, môi trường cạnh tranh thay đổi, yêu cầu minh bạch và bình đẳng trong kinh doanh ngày càng cao hơn.
Từ 1-1-2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đã chuyển từ phương thức thuế khoán sang thuế kê khai. Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu chịu thuế nâng lên 500 triệu đồng/năm, tức là doanh thu hơn 500 triệu đồng mới phải nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng, theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân, được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10. Mức 500 triệu đồng/năm là cao gấp 5 lần so với mức áp dụng theo quy định trước đó.
Nhấn mạnh việc chuyển từ cơ chế thuế khoán sang kê khai không đơn thuần thay đổi phương thức tính thuế, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế TP Hà Nội cho rằng đây là còn bước chuyển về tư duy quản lý. Đây là một mắt xích quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành thuế, hướng tới nền quản trị hiện đại, công khai và công bằng hơn.
Theo ông Nguyễn Tiến Minh, cơ quan thuế không đặt thêm gánh nặng thủ tục cho người nộp thuế, mà thay đổi cách tiếp cận, trao quyền và đặt niềm tin để hộ, cá nhân kinh doanh tự kê khai, tự nộp theo doanh thu thực tế. Khi nguyên tắc minh bạch và bình đẳng được thiết lập, hộ kinh doanh sẽ có thêm nền tảng để mở rộng hợp tác, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và từng bước hội nhập, qua đó thúc đẩy doanh thu tăng trưởng bền vững.
Việc thay đổi phương thức thuế đòi hỏi nhiều hộ kinh doanh phải làm quen với hóa đơn điện tử, khai báo sổ sách và báo cáo theo chu kỳ. Do đó, cơ quan thuế trên cả nước thời gian qua đã mở các "chiến dịch" nhằm "cầm tay chỉ việc" cho hộ kinh doanh. Cơ quan thuế cũng tăng cường hỗ trợ qua nhiều kênh như đối thoại, tập huấn, hướng dẫn trực tuyến, fanpage, Zalo và chatbot trên eTax Mobile.
Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), cho hay ở giai đoạn đầu thực hiện cơ chế kê khai, ngành thuế xác định trọng tâm là đồng hành và hỗ trợ thay vì tăng cường thanh tra, xử phạt. Cơ quan thuế sẽ chủ động hướng dẫn, nhắc nhở để các hộ kinh doanh làm quen với quy trình mới, hạn chế sai sót phát sinh.
Đại diện cơ quan thuế cũng khẳng định, thông tin kê khai trong năm 2026 không được dùng làm căn cứ điều chỉnh hay truy thu thuế khoán của các năm trước. Cam kết này nhằm tạo tâm lý yên tâm, giúp hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi sang phương thức quản lý thuế minh bạch, hiện đại hơn.
Cục Thuế cũng triển khai nhiều buổi đối thoại trực tiếp với hộ kinh doanh, hỗ trợ kỹ thuật về phần mềm kê khai, in hóa đơn điện tử, cũng như kết nối với các nhà cung cấp để giảm chi phí triển khai.
Bên cạnh đó, nhiều cơ quan thuế địa phương phối hợp với doanh nghiệp công nghệ đưa ra các gói phần mềm quản lý bán hàng, kê khai thuế miễn phí trong thời gian đầu để hộ kinh doanh tiếp cận dễ dàng mà không phát sinh chi phí lớn.
Hộ kinh doanh từng bước tiến tới mô hình doanh nghiệp
Chị Bùi Hoài Phương, chủ một cửa hàng tạp hóa trên địa bàn phường Từ Liêm (TP Hà Nội) chia sẻ, việc bỏ thuế khoán và chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế có những áp lực nhất định thời điểm ban đầu. Theo đó, chị phải làm quen với hóa đơn điện tử, phần mềm kê khai, theo dõi doanh thu, chi phí cụ thể, cẩn thận hơn.
Cơ quan thuế các hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thuế
Theo chị Phương, chi phí có thể tăng thêm ở khâu kế toán, thiết bị hoặc thời gian làm thủ tục. Tuy nhiên, về lâu dài, cách làm mới giúp hoạt động minh bạch hơn, dễ chứng minh dòng tiền khi vay vốn ngân hang, có cơ hội mở rộng quy mô kinh doanh.
Một trong những mục tiêu của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân là đến năm 2030, phấn đấu cả nước có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế. Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh việc chuyển từ thuế khoán sang nộp thuế theo phương pháp kê khai không chỉ là điều chỉnh về mặt quản lý, mà còn tạo cú hích quan trọng để hộ kinh doanh từng bước tiến tới mô hình doanh nghiệp. Khi thực hiện kê khai theo doanh thu, chi phí thực tế, hộ kinh doanh buộc phải tổ chức sổ sách, quản trị tài chính bài bản hơn.
"Cơ chế mới tạo ra áp lực tích cực, buộc hộ kinh doanh vận hành minh bạch, chuyên nghiệp hơn. Khi đã quen với chuẩn mực này, việc chuyển đổi thành doanh nghiệp chỉ còn là một bước về pháp lý"- TS Nguyễn Quốc Việt nhận định.
Ông Việt cho rằng "đòn bẩy" đầu tiên đến từ chính sách khuyến khích của Nhà nước theo hướng nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài. Trong đó, việc miễn, giảm thuế cho hộ chuyển đổi thành doanh nghiệp là động lực đáng kể. Ngoài ra, thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp ngày càng đơn giản, minh bạch, giúp giảm chi phí gia nhập khu vực kinh tế chính thức và tạo điều kiện để hộ kinh doanh mạnh dạn mở rộng quy mô.
Theo ông Mai Sơn, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai là bước chuẩn bị quan trọng để hộ kinh doanh từng bước phát triển lên mô hình doanh nghiệp, qua đó tiếp cận tốt hơn các chính sách hỗ trợ, tín dụng và nguồn lực cho mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Lãnh đạo Cục Thuế cho rằng khi môi trường kinh doanh được thiết lập trên nền tảng minh bạch và công bằng, cùng với các chính sách hỗ trợ phù hợp, hộ kinh doanh sẽ có thêm điều kiện để mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và từng bước chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Theo ông, quá trình chuyển đổi đó sẽ giúp kinh tế tư nhân phát triển cả về lượng và chất, trở thành động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và củng cố nền tảng phát triển bền vững trong trung và dài hạn.
Mới đây, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 20-2026/NĐ-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17-5-2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Theo đó, từ ngày 15-1-2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm.
Chính sách ưu đãi thuế được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng cho khu vực kinh tế tư nhân; đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi lên doanh nghiệp, qua đó mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế, góp phần thực hiện mục tiêu đề ra.
Theo số liệu từ cơ quan thuế, tính chung cả năm 2025, đã có 18.392 hộ khoán chuyển sang nộp thuế theo kê khai. Thu ngân sách từ hộ kinh doanh năm 2025 ghi nhận sự tăng trưởng đột phá, với tổng số thu đạt 32.840 tỉ đồng, tăng 37,5% so với năm 2024 và 65,2% so với năm 2023. Đây là mức tăng cao nhất trong 3 năm gần đây, thể hiện bước chuyển biến rõ rệt trong phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.
