Các nhóm bệnh thường gặp khi trẻ bước vào năm học mới cha mẹ cần lưu ý

3 nhóm bệnh lưu ý khi trẻ tựu trường

Bộ Y tế cho biết, theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng trong 8,5 tháng đầu năm 2026 (cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025), trong đó số mắc ghi nhận khoảng 3.000 trường hợp mỗi tuần trong 4 tuần gần đây và số mắc còn cao ở một số địa phương.

Trước thềm năm học mới, ngành y tế thường đặc biệt lưu ý các bệnh có khả năng lây nhanh trong môi trường tập thể, nhất là ở nhóm mầm non và tiểu học.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, BS.Nguyễn Huy Hoàng - Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam cho biết, những bệnh lý cần lưu ý khi trẻ tựu trường có thể chia thành 3 nhóm chính:

Nhóm đầu tiên là bệnh lây qua đường hô hấp. Trong đó có cúm mùa, Covid-19, sởi, ho gà, thủy đậu, adenovirus và một số bệnh viêm đường hô hấp khác.

"Những bệnh này dễ lây qua giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần. Một phần mầm bệnh còn có thể tồn tại trong các hạt khí dung rất nhỏ, lơ lửng trong lớp học kín và thông khí kém", BS.Hoàng cho hay.

Nhóm thứ 2, là bệnh lây qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc trực tiếp. Tay chân miệng là bệnh cần đặc biệt quan tâm ở trẻ nhỏ. Bệnh lây qua nước bọt, dịch tiết từ mũi họng, dịch từ bóng nước, phân và đồ vật bị nhiễm bẩn. Phần lớn trẻ bệnh nhẹ, nhưng một số trường hợp do Enterovirus 71, thường gọi tắt là EV71, có thể diễn biến nặng, ảnh hưởng thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Nhóm thứ 3 là bệnh do muỗi truyền, điển hình là sốt xuất huyết Dengue; ngoài ra đau mắt đỏ cũng dễ lan nhanh trong lớp qua tay, khăn mặt, đồ dùng học tập, tay nắm cửa hoặc đồ chơi.

Theo BS.Huy Hoàng, tựu trường là thời điểm nguy cơ bệnh truyền nhiễm tăng lên vì nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc. Sau kỳ nghỉ hè, trẻ từ nhiều gia đình, khu dân cư và môi trường sống khác nhau quay lại trường. Mỗi trẻ có thể mang theo các loại virus hoặc vi khuẩn mà bản thân chưa có triệu chứng rõ. Khi tiếp xúc gần trong lớp học, nguy cơ lây chéo sẽ tăng nhanh.

Yếu tố đầu tiên là mật độ tiếp xúc. Một lớp học có thể có vài chục học sinh, ngồi gần nhau nhiều giờ mỗi ngày. Trẻ dùng chung bàn ghế, đồ chơi, nhà vệ sinh, khu ăn bán trú, dụng cụ thể thao. 

Trẻ nhỏ thường có thói quen đưa tay lên mặt, ngậm đồ chơi, chia sẻ thức ăn hoặc chưa rửa tay đúng cách. Đây là điều kiện thuận lợi cho tay chân miệng, đau mắt đỏ và các bệnh tiêu hóa lây lan.

Cùng với đó, không gian kín và thông khí kém; thời tiết giao mùa cũng là điều kiện thuận lợi cho nhiều virus hô hấp lưu hành và cũng làm muỗi vằn sinh sản mạnh hơn, từ đó tăng nguy cơ sốt xuất huyết.

Ngoài ra, một số trẻ chưa được tiêm đủ mũi vắc-xin hoặc bỏ quên các mũi nhắc lại. Khi nhiều trẻ cùng thiếu miễn dịch, mầm bệnh dễ tìm được người cảm nhiễm và hình thành ổ dịch.

Phụ huynh không tự ý mua kháng sinh

Bác sĩ Hoàng lưu ý phụ huynh nên theo dõi trẻ mỗi ngày, đặc biệt trong những tuần đầu đi học. Nhiều bệnh truyền nhiễm khởi đầu bằng các biểu hiện khá giống cảm cúm thông thường, như sốt, mệt, biếng ăn, đau họng hoặc sổ mũi. Tuy nhiên, một số dấu hiệu đặc trưng giúp nhận biết sớm và đưa trẻ đi khám đúng lúc.

Với cúm mùa hoặc Covid-19, trẻ thường sốt, ho, đau họng, sổ mũi, hắt hơi, đau đầu, mệt nhiều. Một số trẻ có thể đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc giảm vị giác. Nếu trẻ khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi, lơ mơ, bỏ bú hoặc không uống được nước, cần đưa đi cấp cứu ngay.

Với tay chân miệng, trẻ có thể sốt, quấy khóc, bỏ ăn vì đau miệng. Phụ huynh nên quan sát kỹ lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông và niêm mạc miệng. Các nốt phỏng nước hoặc vết loét trong miệng là dấu hiệu gợi ý.

Với sốt xuất huyết, thường là sốt cao đột ngột, liên tục, đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người, có thể phát ban hoặc chấm xuất huyết dưới da. Điểm cần nhớ là khi trẻ hạ sốt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy chưa chắc đã là khỏi bệnh. Nếu trẻ đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, tay chân lạnh, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đi ngoài phân đen hoặc tiểu ít, phải đi viện ngay.

Với đau mắt đỏ, trẻ đỏ mắt, cộm, chảy nước mắt, nhiều ghèn, có thể sợ ánh sáng. Nếu đau mắt nhiều, nhìn mờ hoặc chói sáng rõ, nên khám chuyên khoa mắt sớm.

"Khi trẻ sốt, ho, sổ mũi, đau họng, phát ban, tiêu chảy, đau mắt đỏ hoặc mệt bất thường, điều đầu tiên phụ huynh cần làm là cho trẻ nghỉ học", BS.Hoàng cho biết.

Trong 24 giờ đầu, phụ huynh cần theo dõi sát nhiệt độ, mức độ tỉnh táo, ăn uống, số lần nôn, đi tiểu, nhịp thở và các dấu hiệu bất thường khác. 

Nếu trẻ sốt, có thể cho dùng paracetamol đơn chất theo liều phù hợp cân nặng, thường là 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không tự phối hợp nhiều thuốc hạ sốt hoặc dùng thuốc cảm cúm của người lớn cho trẻ.

Trẻ cần được uống đủ nước. Nếu có nôn hoặc tiêu chảy, có thể dùng dung dịch Oresol pha đúng hướng dẫn. Không pha đặc hơn vì có thể gây rối loạn điện giải. Nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, dễ tiêu. Với tay chân miệng có loét miệng, cần tránh đồ chua, cay, nóng vì làm trẻ đau hơn.

Phụ huynh cũng nên báo sớm cho giáo viên chủ nhiệm về tình trạng sức khỏe của con. Việc này rất quan trọng để nhà trường chủ động theo dõi các trẻ tiếp xúc gần, tăng vệ sinh lớp học và phát hiện sớm các ca tương tự. Đây không phải là làm phức tạp vấn đề, mà là hành động có trách nhiệm với cộng đồng.

"Không tự mua kháng sinh vì phần lớn cúm, Covid-19, tay chân miệng hay sốt xuất huyết đều do virus. Kháng sinh không tiêu diệt được virus, lại có thể gây tiêu chảy, dị ứng và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh sau này", BS.Hoàng khuyến cáo.

Trẻ chỉ nên trở lại trường khi hết giai đoạn lây, sức khỏe ổn định và có hướng dẫn phù hợp từ cơ sở y tế hoặc nhà trường.

Cùng với đó, bác sĩ cũng khuyến cáo phụ huynh cần tiêm chủng vắc-xin đầy đủ các mũi tiêm cho con, đây chính là "tấm khiên" bảo vệ trẻ một cách chủ động.