Ưu tiên sản xuất trong nước
Chính phủ Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy nhanh việc xây dựng cơ chế thuế quan mới có tính lâu dài hơn. Riêng với ô tô, Mỹ vẫn giữ lập trường cứng rắn, gồm mức thuế nhập khẩu 25% đối với ô tô và thuế 100% với ô tô điện sản xuất tại Trung Quốc.
Giới phân tích cho rằng, Mỹ nhiều khả năng sẽ chuyển sang cơ chế thuế có mục tiêu hơn, nhưng vẫn ưu tiên bảo vệ sản xuất trong nước.
Ở châu Âu, cách tiếp cận mềm dẻo hơn nhưng mục tiêu vẫn là bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong khu vực. Sau gần một năm áp thuế chống trợ cấp với ô tô điện Trung Quốc, EU và Trung Quốc đang đàm phán khả năng thay thế thuế bằng cơ chế giá sàn nhằm hạn chế cạnh tranh bằng giá thấp.
Điều này cho thấy EU muốn giảm căng thẳng thương mại nhưng vẫn ngăn dòng xe giá rẻ gây sức ép lên các hãng xe châu Âu.
Công cụ cạnh tranh chiến lược
Diễn biến nói trên cho thấy sự thay đổi trong tư duy của các nền kinh tế lớn. Nếu trước đây ưu tiên thúc đẩy ô tô điện để giảm phát thải, thì nay mục tiêu còn là bảo vệ chuỗi cung ứng, việc làm và năng lực công nghiệp. Vì vậy, ô tô điện ngày càng trở thành lĩnh vực giao thoa giữa chính sách khí hậu, an ninh kinh tế và cạnh tranh công nghệ. Sức ép càng lớn khi năng lực sản xuất ô tô điện của Trung Quốc tiếp tục vượt xa nhu cầu trong nước.
Tháng 6-2026, Trung Quốc lần đầu xuất khẩu hơn 1 triệu ô tô trong một tháng, tăng hơn 70% so với cùng kỳ. Khi tiêu dùng nội địa chững lại, các hãng xe Trung Quốc đẩy mạnh tìm thị trường ở châu Âu, Mỹ Latinh và Đông Nam Á, làm gia tăng lo ngại về một làn sóng dư thừa công suất mới. Tuy nhiên, các biện pháp bảo hộ cũng đi kèm không ít rủi ro.
Nhiều tập đoàn ô tô châu Âu vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, cả về doanh số lẫn chuỗi cung ứng pin và vật liệu. Các chuyên gia cho rằng, thuế quan đơn lẻ không đủ để khôi phục năng lực cạnh tranh nếu không đi kèm đầu tư vào sản xuất pin, công nghệ và mạng lưới cung ứng trong nước.
Khi Mỹ ưu tiên thuế quan, EU kết hợp bảo hộ với đàm phán, còn Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài và mở rộng xuất khẩu, ô tô điện không còn chỉ là cuộc đua giành thị phần giữa các hãng xe, mà đã thành phép thử đối với chiến lược công nghiệp của từng nền kinh tế, trở thành mặt trận mới trong cạnh tranh giữa các trung tâm quyền lực toàn cầu.
Phân tích mới nhất của Transport & Environment (nhà bảo trợ hàng đầu châu Âu cho các tổ chức phi chính phủ về môi trường) cho thấy, thuế quan của EU mới chỉ đạt được một phần mục tiêu.
Một số hãng phương Tây đã chuyển hoạt động sản xuất ô tô điện về châu Âu, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đẩy nhanh xây dựng nhà máy trong EU để tránh thuế.
Thị phần ô tô điện chạy pin của Trung Quốc tại EU giảm từ khoảng 22% xuống 17%, song các hãng Trung Quốc vẫn mở rộng hiện diện nhờ xe hybrid và nội địa hóa sản xuất.
