Tờ The Standard (Hong Kong, Trung Quốc) mới đây đưa tin, sau một thập kỷ mở rộng diện tích trồng sầu riêng một cách mạnh mẽ nhờ lợi nhuận cao, nông dân Thái Lan hiện đang phải đối mặt với "bão tố" gồm những thách thức về khí hậu, sự thay đổi sở thích của người tiêu dùng tại thị trường chính Trung Quốc, và sự cạnh tranh gay gắt giành thị phần từ các quốc gia Đông Nam Á lân cận.
Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Thái Lan Suphajee Suthumpun (trái) và KOL Pimrypie xuất hiện trong chiến dịch quảng cáo sầu riêng gây tranh cãi. Ảnh: Bangkok Post
Quảng cáo khiến nông dân Thái Lan phẫn nộ
Cuộc khủng hoảng trước mắt đã lên đến đỉnh điểm gần đây khi một người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL) của Thái Lan phối hợp với Phó Thủ tướng nước này trong một chương trình phát sóng trực tiếp để bán sầu riêng với giá khuyến mãi giảm mạnh.
Mặc dù chính phủ Thái Lan dự tính động thái này sẽ kích thích tiêu dùng nội địa trước tình trạng dư cung đã được dự báo từ trước, nhưng chiến dịch quảng cáo này đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ phía nông dân Thái Lan.
Những người làm trong ngành công nghiệp sầu riêng Thái Lan lập luận rằng chiến dịch quảng cáo này vô tình thiết lập một mức giá chuẩn thấp không bền vững trong tâm trí người tiêu dùng và các nhà bán lẻ, làm giảm biên lợi nhuận vốn đã mỏng do chi phí sản xuất sầu riêng tăng cao.
Nguồn gốc của sự phẫn nộ này nằm ở dự báo sản lượng sầu riêng Thái Lan năm nay sẽ tăng 33%, dự kiến đạt 2 triệu tấn.
Trong mười năm qua, diện tích đất trồng loại trái cây được mệnh danh là "vua của các loại trái cây" này tại Thái Lan đã tăng gần gấp 3 lần, là một trong những nguyên nhân hiện đang dẫn đến tình trạng dư cung nghiêm trọng, đồng thời nắng nóng gay gắt làm giảm chất lượng sản phẩm.
Các đối thủ khu vực
Theo The Standard, bên cạnh tình trạng sản xuất dư thừa trong nước, Thái Lan đang nhanh chóng mất dần thị phần vào tay các đối thủ trong khu vực, những người đang cạnh tranh gay gắt giành giật thị trường Trung Quốc béo bở, nơi chiếm khoảng 90% lượng xuất khẩu sầu riêng toàn cầu.
Việt Nam đã nổi lên như một đối thủ đáng gờm nhất. Nhờ lợi thế đường biên giới đất liền tiếp giáp với Trung Quốc, Việt Nam có thể cắt giảm đáng kể chi phí vận chuyển, nhanh chóng mở rộng thị phần. Trong năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam sang Trung Quốc gần bằng Thái Lan.
Trong khi đó, Malaysia tiếp tục thống trị phân khúc cao cấp với các sản phẩm sầu riêng chất lượng hàng đầu.
Sự cạnh tranh gay gắt trong khu vực, cùng với nguồn cung tổng thể tăng lên, đã dẫn đến một cuộc chiến giá cả khốc liệt trên khắp Đông Nam Á, khiến giá bán buôn sầu riêng cao cấp giảm mạnh, thậm chí giảm một nửa so với năm ngoái.
Trung Quốc đã tận dụng sức mua của thị trường để đàm phán giảm giá nhập khẩu và thậm chí đã bắt đầu trồng sầu riêng trong nước tại tỉnh đảo nhiệt đới Hải Nam. Ảnh: Xinhua
Sự thay đổi trong tiêu dùng của người Trung Quốc
Áp lực càng gia tăng do sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng ngay tại Trung Quốc.
Khái niệm đạt được sự tự chủ về tài chính để có thể thưởng thức những loại trái cây đắt tiền mà không cần do dự đã trở thành một thước đo văn hóa phổ biến về sự thành công của tầng lớp trung lưu tại Trung Quốc.
Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ này, Trung Quốc đã tận dụng sức mua của thị trường để đàm phán giảm giá nhập khẩu và thậm chí đã bắt đầu trồng sầu riêng trong nước tại tỉnh đảo nhiệt đới Hải Nam.
Mặc dù sản lượng sầu riêng tại Trung Quốc hiện tại chỉ chiếm một phần nhỏ so với tổng lượng nhập khẩu, nhưng nông dân địa phương quảng bá sản phẩm của họ là chín tự nhiên trên cây, tạo nên sự khác biệt tích cực so với hàng nhập khẩu từ Đông Nam Á vốn phải thu hoạch sớm để đảm bảo chất lượng trong quá trình vận chuyển dài.
Phát triển các thương hiệu cao cấp
Theo The Standard, trước những mối đe dọa ngày càng gia tăng đó, chính phủ Thái Lan đang gấp rút triển khai các biện pháp bảo vệ, bao gồm mở rộng cơ sở hạ tầng kho lạnh để thúc đẩy xuất khẩu hàng đông lạnh cũng như phát triển các tuyến đường sắt và đường sông mới thông qua các nước láng giềng.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế nông nghiệp cảnh báo rằng để tồn tại lâu dài, ngành công nghiệp sầu riêng cần có sự chuyển đổi cơ bản từ sản xuất hàng hóa đại trà sang phát triển các thương hiệu cao cấp.
