Theo các nguồn tin thương mại, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Iran (NIOC) đã bắt đầu liên hệ với các công ty dầu quốc tế, bao gồm các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ và các công ty thương mại, nhằm khôi phục quan hệ thương mại và tái khởi động hoạt động xuất khẩu dầu ra thị trường toàn cầu.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Biên bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran được thiết lập, với vòng đàm phán đầu tiên theo các điều khoản của thỏa thuận ban đầu cho thấy tiến triển giữa Washington và Tehran.
Biên bản được ký vào ngày 17/6 nêu rõ Mỹ sẽ cấp các giấy miễn trừ trừng phạt tạm thời đối với dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Iran, cho đến khi chấm dứt hoàn toàn các biện pháp trừng phạt liên quan đến dầu mỏ
Tối 22/6 (giờ Ấn Độ), Bộ Tài chính Mỹ ban hành lệnh miễn trừ trừng phạt tạm thời 60 ngày, cho phép sản xuất, vận chuyển và bán dầu thô cùng các sản phẩm hóa dầu của Iran đến hết ngày 21/8, đồng thời cam kết dỡ bỏ phong tỏa hải quân tại các cảng biển nước này. Giới nguồn tin cho biết, NIOC kỳ vọng bước ngoặt này sẽ giúp nguồn dầu của hãng - vốn chủ yếu xuất sang Trung Quốc trong nhiều năm – sẽ trở lại thị trường quốc tế rộng lớn.
Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cũng được cho là đã nhận được liên hệ từ NIOC gần đây. Đại diện một doanh nghiệp lọc dầu chia sẻ, bộ phận thương mại của họ đang tích cực trao đổi với phía Iran nhằm đánh giá tính khả thi về mặt kỹ thuật và thương mại của việc nhập dầu theo khuôn khổ MoU Mỹ–Iran.
Iran từng là nguồn cung cấp dầu thô chính cho Ấn Độ, nhưng New Delhi dừng nhập khẩu từ năm 2019 sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt nghẹt thở lên Tehran.
Sau gần 7 năm gián đoạn, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ quay lại mua dầu Iran vào tháng 4 vừa qua sau khi Mỹ ban hành lệnh miễn trừ trừng phạt kéo dài một tháng nhằm đưa thêm dầu vào thị trường toàn cầu trong bối cảnh chiến sự Trung Đông và việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, khi miễn trừ hết hạn, hoạt động nhập từ Tehran dừng lại. Ấn Độ đã nhập khoảng 530.000 tấn dầu của Iran trong tháng Tư, theo dữ liệu từ Tổng cục Thống kê và Tình báo Thương mại (DGCIS). Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tránh xa dầu khí đang bị Mỹ trừng phạt để tránh nguy cơ phải chịu thêm các lệnh trừng phạt thứ cấp từ Washington.
“Chúng tôi đã và đang tiến hành thảo luận về tính khả thi về mặt kỹ thuật và thương mại của việc mua dầu từ Iran. Các đội ngũ của chúng tôi đang làm việc để đảm bảo rằng họ sẵn sàng mua dầu thô của Iran khi có sẵn, theo đúng yêu cầu của chúng tôi và tính khả thi về mặt cơ chế thanh toán cũng như các cân nhắc hậu cần khác”, một lãnh đạo cấp cao của một nhà máy lọc dầu giấu tên cho biết. Vị lãnh đạo này nói thêm rằng NIOC gần đây đã liên hệ với công ty của ông về việc nối lại hoạt động thương mại dầu mỏ.
Theo các chuyên gia trong ngành, các yếu tố then chốt quyết định việc các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cân nhắc tiếp cận nguồn dầu từ Iran chủ yếu bao gồm đánh giá của họ về phạm vi và tính bền vững của lệnh nới lỏng trừng phạt, cơ cấu định giá, cũng như sự sẵn sàng của các cơ chế thanh toán, bảo hiểm và hậu cần.
Bên cạnh lĩnh vực dầu khí, hệ thống tài chính của Iran hiện cũng nằm dưới sự trừng phạt của Mỹ, tạo ra nhiều lực cản liên quan đến dòng tiền và hậu cần trong thương mại dầu mỏ. Các lãnh đạo ngành lọc dầu khẳng định họ chỉ đưa ra quyết định nhập khẩu một khi tất cả các khía cạnh này được làm rõ.
Mặc dù lệnh miễn trừ của Mỹ chỉ tập trung cụ thể vào hoạt động xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu chứ không gỡ bỏ trừng phạt đối với lĩnh vực tài chính của Iran, văn bản thông báo vẫn nêu rõ các khoản thanh toán cho hoạt động mua bán này sẽ được cho phép thông qua các quỹ định danh bằng đồng USD.
Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp giải tỏa một phần, nếu không muốn nói là toàn bộ, những điểm nghẽn về mặt thanh toán khi mua năng lượng từ Iran.
Ấn Độ đã ngừng nhập khẩu dầu Iran từ tháng 5/2019 sau khi Mỹ chấm dứt miễn trừ trừng phạt dành cho các nước mua dầu Iran. Trước đó, nước này từng là khách hàng thường xuyên của Tehran, với sản lượng biến động mạnh theo chu kỳ trừng phạt quốc tế.
