Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang phải đối mặt với thêm những tín hiệu bất lợi khi hai trong số các quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới là Nga và Ả Rập Xê Út cùng ghi nhận những khó khăn mới đối với hoạt động xuất khẩu, xuất phát từ các diễn biến leo thang của xung đột Nga - Ukraine và tình hình căng thẳng tại Trung Đông.
Các diễn biến này khiến những tuyến vận chuyển dầu quan trọng liên tiếp bị gián đoạn, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung trong bối cảnh thị trường vốn đã chịu nhiều sức ép.
Nga mất thêm một cửa ngõ xuất khẩu dầu quan trọng
Cảng Sheskharis tại Novorossiysk - cảng dầu lớn nhất của Nga trên Biển Đen - hiện gần như đã ngừng hoạt động. Dữ liệu cho thấy từ ngày 21/7 đến nay, cảng này chưa thực hiện thêm chuyến bốc xếp dầu thô nào.
Trong nửa đầu năm, Sheskharis xuất khẩu trung bình khoảng 650.000 thùng dầu mỗi ngày. Việc cảng này tạm thời không thể vận hành đồng nghĩa thị trường có nguy cơ mất thêm một lượng dầu đáng kể.
Sự việc xảy ra chỉ vài ngày sau khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái khiến hoạt động tại cảng của Caspian Pipeline Consortium (CPC) - nằm cách đó chỉ vài km - cũng bị đình trệ. CPC là tuyến đường vận chuyển hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Kazakhstan, tương đương khoảng 2% nguồn cung dầu toàn cầu.
Hai cảng nằm sát nhau và tạo thành một trong những trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng nhất trên Biển Đen. Khi cả hai cùng gặp sự cố, áp lực lên chuỗi cung ứng dầu mỏ quốc tế càng gia tăng.
Những tác động đã nhanh chóng lan ngược về phía các mỏ khai thác. Kazakhstan trong tuần này đã phải cắt giảm sản lượng dầu sau khi CPC tạm dừng việc bốc xếp tàu. Sản lượng tại mỏ Tengiz do Chevron vận hành được cho là đã giảm hơn một nửa khi các kho chứa đầy, buộc các nhà khai thác phải giảm lưu lượng vận chuyển qua đường ống.
Trong khi đó, Ukraine được cho là đã mở rộng phạm vi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ các nhà máy lọc dầu và cơ sở lưu trữ sang cả hoạt động vận tải thương mại và hạ tầng xuất khẩu trên Biển Đen và biển Azov.
Đáp lại, Nga đã cảnh báo các tàu hoạt động trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này trên Biển Đen rằng việc lưu thông hàng hải không còn được coi là an toàn do nguy cơ từ các máy bay không người lái trên không và trên biển.
Thị trường dầu đang dần cạn những lựa chọn để bù đắp các cú sốc nguồn cung. Trong bối cảnh tồn kho chiến lược đã được sử dụng trong nhiều tháng, tồn kho thương mại giảm mạnh và nguồn cung dầu diesel tiếp tục thắt chặt, dư địa để hấp thụ các gián đoạn mới ngày càng hạn chế.
Ả Rập Xê Út đối mặt nút thắt mới
Không chỉ Nga, hoạt động xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê Út cũng đang chịu sức ép từ những diễn biến mới tại Trung Đông.
Theo dữ liệu theo dõi tàu và hàng hóa của Wood Mackenzie, lượng dầu xuất khẩu từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ đã giảm mạnh còn khoảng 2,39 triệu thùng/ngày vào tháng 6, giảm 41% so với mức đỉnh 4,07 triệu thùng/ngày ghi nhận trong tháng 3.
Nếu so với tổng lượng dầu xuất khẩu khoảng 7,96 triệu thùng/ngày của Ả Rập Xê Út qua cả các cảng vùng Vịnh và Biển Đỏ hồi tháng 1, khối lượng xuất khẩu từ Yanbu trong tháng 6 đã giảm tới 66%.
Trước đó, khi xung đột Mỹ-Iran bùng phát, Ả Rập Xê Út đã chuyển gần như toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu sang tuyến đường ống Đông - Tây để đưa dầu tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ, nhằm giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, theo Wood Mackenzie, dù hoạt động xuất khẩu tập trung gần như hoàn toàn qua Yanbu, khối lượng vận chuyển vẫn liên tục suy giảm kể từ sau khi đạt đỉnh vào tháng 3.
Ông Ian Solis, chuyên gia phân tích dữ liệu thuộc bộ phận Công nghệ và Vận hành Hàng hải của Wood Mackenzie, cho rằng trong nhiều tháng, thị trường xem Yanbu là lời giải cho rủi ro tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, theo ông, Yanbu cũng đang đối mặt với một "điểm nghẽn" riêng. Nếu khu vực Bab el-Mandeb tiếp tục bị gián đoạn bởi lệnh phong tỏa hàng hải do lực lượng Houthi tuyên bố, châu Á có nguy cơ mất thêm một tuyến vận chuyển dầu thô quan trọng.
Diễn biến mới nhất cho thấy lực lượng Houthi liên kết với Iran tuyên bố đã tấn công hai tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út tại khu vực Bab el-Mandeb, với lý do các tàu này vi phạm lệnh phong tỏa hàng hải mà lực lượng này vừa công bố trước đó.
Trong những tháng gần đây, tuyến Biển Đỏ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê Út sau khi nước này chuyển hướng nhiều chuyến hàng từng đi qua Vịnh Ba Tư sang Yanbu.
Theo ông Solis, điều từng được xem là chiến lược đa dạng hóa thực chất lại đang biến thành việc chuyển từ một "điểm nghẽn chiến lược" sang một "điểm nghẽn chiến lược" khác.
Việc cả Nga và Ả Rập Xê Út cùng gặp khó khăn tại các tuyến xuất khẩu chủ lực cho thấy thị trường dầu mỏ toàn cầu đang phải đối mặt với áp lực từ nhiều hướng cùng lúc. Trong khi xung đột Nga - Ukraine tiếp tục ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu trên Biển Đen, những diễn biến leo thang tại Trung Đông lại tạo thêm rủi ro đối với các tuyến vận chuyển dầu chiến lược trên Biển Đỏ, khiến triển vọng nguồn cung toàn cầu trở nên khó lường hơn.
