Một con tàu chở LNG lớp Arc7 của Nga. Ảnh: RIA
Nguyên liệu này là heli.
Heli đã trở thành tâm điểm chú ý của ngành công nghệ, nhất là khi các chuyên gia trong ngành cân nhắc đến những hệ lụy của xung đột tại Iran kéo dài.
Là một sản phẩm phụ của quá trình khai thác khí tự nhiên, heli đóng vai trò quan trọng trong sản xuất chất bán dẫn, sản xuất chip, thiết bị y tế như máy MRI và CT, vi mạch hàng không vũ trụ... Thế nhưng, nguồn cung heli toàn cầu đang cạn kiệt. Điều này xảy ra sau khi Qatar, quốc gia nắm khoảng hơn 30% nguồn cung heli của thế giới (theo S&P Global), đình chỉ xuất khẩu khí tự nhiên. Nguyên nhân là do Iran đóng cửa eo biển Hormuz trong một biện pháp trả đũa Mỹ - Israel.
Heli đóng vai trò quan trọng trong sản xuất chip bán dẫn. Ảnh: Reuters
Các nhà phân tích của Deutsche Bank cho biết trong một báo cáo vào tháng 3: “Việc ngừng sản xuất khí heli ở Qatar do xung đột giữa Mỹ và Iran đã làm giảm khoảng 1/3 nguồn cung khí heli toàn cầu và khiến thị trường chuyển từ tình trạng dư cung sang thiếu cung”.
Thế nhưng, theo các chuyên gia, từ sự gián đoạn nguồn cung của Qatar, Nga — nhà cung cấp heli lớn thứ ba trên thế giới - cũng có thể được lợi.
Theo Sputnik, chuyên gia Igor Yushkov thuộc Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga, cho biết, Nga nắm giữ khoảng 28% trữ lượng heli toàn cầu và điểm nghẽn nguồn cung ở Trung Đông đang giúp nước này có cơ hội chiến lược để tăng cường vai trò của mình trên thị trường.
Vị chuyên gia này nhận định, cú sốc nguồn cung hiện tại mang lại cho Nga cơ hội định vị như một đối thủ cạnh tranh mạnh với Qatar bằng cách tăng sản lượng heli lên nhiều lần.
Đáng chú ý, Trung Quốc, quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn heli khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt quan tâm đến nguồn cung từ Nga. Nguyên nhân là do vị trí gần vùng Amur cho phép vận chuyển thậm chí bằng đường bộ. Trên thực tế, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 85% lượng khí heli, chủ yếu từ Nga và Qatar.
Nga có thể đóng vai trò then chốt về nguồn cung heli toàn cầu
Một nhà máy khí đốt của Nga. Ảnh: Sputnik
Theo chuyên gia thị trường năng lượng Vladimir Demidov, tình trạng thắt chặt nguồn cung heli như hiện nay đang đặt Nga vào vị thế có thể đóng vai trò then chốt và có khả năng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Vladimir Demidov nhận định, Nga có thể gia tăng công suất chưa được khai thác nhằm tăng gấp đôi sản lượng. Quốc gia này có tiềm năng lớn để thay thế một phần đáng kể nguồn cung bị mất từ Qatar.
Theo vị chuyên gia này, sản xuất chất bán dẫn, những hợp đồng quốc phòng cùng chương trình không gian có nguy cơ bị ảnh hưởng lớn nhất do thiếu heli. Ngoài ra, các UAV công nghệ cao, tên lửa và thiết bị điện tử cũng có thể đối mặt với việc chậm sản xuất, nhất là tại các quốc gia phương Tây.
Ông Vladimir Demidov cho rằng, trong vòng từ 3 - 6 tháng tới, các nhà sản xuất chip tại Đông Á có thể chịu tác động đầu tiên, vì trước đây phụ thuộc vào Qatar tới gần 70% nguồn cung heli. Theo ông, một số tập đoàn lớn có dự trữ ngắn hạn, thường trong từ 3 - 8 tháng. Trong khi các nhà sản xuất nhỏ hơn có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngay từ tháng 4 – 5.
Đặc biệt, vị chuyên gia này cho rằng Nga có vị thế đặc biệt thuận lợi để tăng xuất khẩu sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nguyên nhân là do vị trí gần khu vực, khiến hoạt động vận tải dễ dàng hơn.
Theo chuyên gia, ngoài nước Nga, các lựa chọn thay thế rất hạn chế. Bởi thực tế Mỹ dù là nhà sản xuất khí đốt lớn nhất thế giới nhưng vẫn tồn tại tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước. Một số nhà sản xuất đã tuyên bố bất khả kháng, phải phân bổ hạn chế nguồn heli. Heli của Nga có thể được xem là một giải pháp thay thế đáng tin cậy và khả thi về kinh tế, cũng như có khả năng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trên thực tế, phần lớn heli của Nga hiện nay đến từ một trung tâm xử lý khí lớn tại vùng Orenburg. Tuy nhiên, một cơ sở tài nguyên mới tại Đông Siberia dự kiến sẽ làm thay đổi thị trường, với trọng tâm là mỏ Chayandinskoye ở Yakutia.
Do đó, khi nhà máy Xử lý Khí Amur tại vùng Amur đi vào hoạt động đầy đủ, đây sẽ là cơ sở sản xuất heli lớn nhất thế giới. Nơi đây có thể tạo ra 60 triệu m3 heli mỗi năm, cùng với khối lượng lớn ethane, propane, butane và những thành phần khác phục vụ ngành hóa dầu.
Bài tham khảo nguồn: Sputnik, CNBC
