Trung Quốc đã cấm xuất khẩu một số khoáng sản đất hiếm sang Nhật Bản sau những phát ngôn gây tranh cãi của Thủ tướng Nhật Bản về Đài Loan, đánh dấu một bước thụt lùi mới trong mối quan hệ xấu đi giữa hai đối tác thương mại.
Theo tuyên bố của Bộ Thương mại hôm 6/1, Trung Quốc đã cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng, bao gồm một số nguyên tố đất hiếm, sang Nhật Bản, có hiệu lực ngay lập tức. Các mặt hàng lưỡng dụng bao gồm công nghệ, hàng hóa hoặc phần mềm có cả ứng dụng dân sự và quân sự.
Tokyo đã chỉ trích mạnh mẽ động thái của Bắc Kinh, gọi lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng cho quân đội của nước này là không thể chấp nhận được. Phát ngôn viên hàng đầu của chính phủ Nhật Bản, Minoru Kihara, nói với Reuters: "Một biện pháp như thế này, chỉ nhắm vào đất nước chúng tôi, khác biệt đáng kể so với thông lệ quốc tế, là hoàn toàn không thể chấp nhận được và vô cùng đáng tiếc."
Nhật Bản gần như hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc đối với một số loại đất hiếm nặng được sử dụng làm nam châm trong động cơ xe điện và xe hybrid.
Và hậu quả có thể rất nghiêm trọng: Nhà kinh tế Takahide Kiuchi của Viện Nghiên cứu Nomura ước tính rằng việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc trong ba tháng có thể làm giảm 0,11% GDP hàng năm và gây thiệt hại cho các doanh nghiệp Nhật Bản 660 tỷ yên (4,2 tỷ đô la), trong khi lệnh cấm kéo dài một năm sẽ làm giảm gần nửa điểm phần trăm GDP.
Trung Quốc và Nhật Bản là những đối tác thương mại lớn, với Trung Quốc luôn đứng đầu về tổng khối lượng thương mại kể từ khi vượt qua Mỹ vào năm 2005, trong khi Nhật Bản vẫn là một thị trường quan trọng đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Nền kinh tế của hai nước liên kết chặt chẽ thông qua chuỗi cung ứng trong các lĩnh vực như điện tử, máy móc và ô tô, khiến chúng không thể thiếu nhau bất chấp những xung đột chính trị thường xuyên. Họ cũng hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ xanh, y tế và năng lượng.
Trung Quốc gần như kiểm soát hoàn toàn ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu, thống trị hoạt động khai thác (khoảng 70%) và nắm giữ độc quyền (hơn 90%) trong các khâu chế biến, tinh luyện và sản xuất nam châm quan trọng. Sự thống trị này bắt nguồn từ hàng thập kỷ đầu tư và các chuỗi cung ứng tích hợp theo chiều dọc, cho phép họ kiểm soát toàn bộ quy trình từ quặng thô đến thành phẩm.
