Nhiên liệu bay tăng sốc chưa có tiền lệ
Xung đột quân sự tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt giá nhiên liệu bay Jet A-1 có xu hướng tăng nhanh, biến động lớn trong thời gian ngắn khiến áp lực tài chính đè nặng lên chi phí khai thác của các hãng bay Việt Nam.
Theo ông Bùi Minh Đăng, Trưởng phòng Vận tải hàng không, Cục Hàng không Việt Nam, giá nhiên liệu Jet A-1 đã tăng gấp 3 lần so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột, khiến các hãng hàng không gặp nhiều khó khăn khi chi phí sẽ đội lên 60-70%. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cũng cho biết khi giá nhiên liệu Jet A1 vượt 200 USD/thùng có thể khiến chi phí khai thác của các hãng bay tăng trên 70%.
Trong khi đó, giá Jet A-1 bình quân tháng 3 dao động khoảng 190-200 USD/thùng, thậm chí ngày 24-3 đã vọt lên 242,7 USD/thùng. Không chỉ tăng về giá, mức phụ thu vật lý (premium) cũng vượt 30 USD/thùng (trong khi trước đây mức này ở khoảng dưới 10 USD), phản ánh tình trạng khan hiếm và chi phí cung ứng leo thang.
Ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Petrovietnam, cho biết biến động giá xăng dầu những ngày qua là chưa từng có tiền lệ, đặc biệt giá nhiên liệu bay có thời điểm tăng gấp đôi chỉ trong 1 ngày.
Theo tính toán của Cục Hàng không Việt Nam, nhiên liệu hiện chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí khai thác của các hãng hàng không. Với kịch bản giá nhiên liệu duy trì quanh 200 USD/thùng, chi phí vận hành của doanh nghiệp có thể tăng thêm khoảng 40% so với giai đoạn trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông.
Thêm vào đó, các doanh nghiệp cung ứng xăng dầu cho biết nguồn cung nhiên liệu cũng gây áp lực khi hiện chỉ được đảm bảo đến giữa tháng 4; sau đó có thể phải mua theo giá giao ngay rất cao do chuỗi cung ứng gián đoạn và nhiều nước hạn chế xuất khẩu. Điều này làm gia tăng rủi ro tài chính cho các hãng bay.
Ngoài ra, căng thẳng Trung Đông đẩy đồng USD tăng giá kỷ lục, cao nhất trong gần một năm, trong các khoản chi lớn như thuê máy bay, bảo dưỡng kỹ thuật và nhiên liệu đều thanh toán bằng USD. Khi đồng USD tăng giá, toàn bộ các khoản chi bằng ngoại tệ của hãng hàng không đều bị đội lên. Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi doanh thu của nhiều hãng lại chủ yếu bằng nội tệ, khiến chênh lệch tỷ giá càng làm áp lực chi phí nhân lên, tạo áp lực kép trong bối cảnh giá nhiên liệu vốn đã leo thang.
Chi phí đội lên, áp lực lan rộng
Sự kết hợp của hai yếu tố nhiên liệu và tỷ giá khiến khả năng kiểm soát chi phí của doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể, đồng thời làm giảm dư địa giữ ổn định giá vé.
Khảo sát của Cục Hàng không Việt Nam cho thấy hơn 80% hãng hàng không quốc tế và khu vực đã hoặc đang triển khai tăng phụ thu nhiên liệu, hoặc điều chỉnh giá vé từ giữa tháng 3 nhằm bù đắp chi phí khai thác và duy trì hoạt động trong bối cảnh xung đột tiếp diễn và giá nhiên liệu tăng cao.
Xu hướng này diễn ra trên diện rộng tại các thị trường như châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ (Air Canada, Cathay Pacific, Air New Zealand, Qantas Airways, Scandinavian Airlines, Air France, Thai Airways, United Airlines, WestJet, All Nippon Airways, Korean Air, China Southern Airlines…). Mức điều chỉnh khá đa dạng, từ tăng trực tiếp giá vé 5-20% đến áp dụng phụ thu nhiên liệu, dao động từ khoảng 130.000 đồng đến trên 10 triệu đồng/vé, tùy theo cự ly và hạng dịch vụ.
Ở thị trường nội địa, giá vé trước thời điểm xung đột tương đối ổn định, thậm chí giảm 15% trong tháng 1 và chỉ tăng nhẹ 4% trong tháng 2 do yếu tố mùa vụ. Nhưng sang tháng 3, khi xung đột bắt đầu, giá vé nội địa cũng tăng trở lại.
Theo các hãng hàng không, thực tế vận hành cho thấy mức độ ảnh hưởng còn lớn hơn con số ước tính. Với mức giá dầu Jet A-1 khoảng 200-230 USD/thùng như những ngày vừa qua, chi phí khai thác của Vietnam Airlines, Sun PhuQuoc Airways sẽ tăng thêm khoảng 30-60%/tháng so với trước xung đột. Còn đối với VietJet Air, dự kiến chi phí khai thác tăng thêm 2 ngàn tỉ đồng mỗi tháng.
Giá nhiên liệu tăng cao khiến một số đường bay sẽ rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ do không bù đắp được chi phí nhiên liệu phát sinh. Các hãng hàng không buộc phải cắt giảm khai thác trong quý II/2026, với mức giảm phổ biến khoảng 10-30%, cá biệt có hãng giảm trên 50% tần suất để ưu tiên duy trì các đường bay huyết mạch, đảm bảo kết nối quốc gia và nhu cầu đi lại trong nước.
Ưu tiên an toàn, chất lượng trong mọi kịch bản
Trước những biến động phức tạp, cơ quan quản lý yêu cầu các đơn vị chủ động đánh giá rủi ro, điều chỉnh kế hoạch khai thác và tăng cường giám sát an toàn bay. Các hãng hàng không được yêu cầu linh hoạt điều chỉnh đường bay, lựa chọn phương án khai thác phù hợp và phối hợp xử lý các tình huống phát sinh.
Cục Hàng không Việt Nam đã đề xuất áp dụng phụ thu nhiên liệu nội địa từ 1/4 đến 30/6/2026 như một giải pháp ngắn hạn nhằm giúp các hãng duy trì hoạt động. Theo cơ quan này, mức phụ thu được đánh giá là tương đối hợp lý khi so sánh quốc tế. Đơn cử, chặng bay Nhật Bản - Hàn Quốc (khoảng 2 giờ) có phụ thu tương đương khoảng 1,1 triệu đồng khi giá nhiên liệu ở mức 180 USD/thùng, trong khi chặng Hà Nội - TP HCM có thời gian tương đương chỉ đề xuất khoảng 311.000 đồng mỗi chiều.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng mạnh và khó dự báo, các hãng hàng không buộc phải tính toán lại phương án giá vé. Đại diện một hãng cho biết doanh nghiệp đang triển khai dải giá linh hoạt, phù hợp nhu cầu thị trường và tuân thủ quy định giá trần. "Trước biến động giá nhiên liệu, hãng có thể điều chỉnh giá vé nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ khung giá của Nhà nước", đại diện này nói.
Theo các doanh nghiệp, việc điều chỉnh phụ thu nhiên liệu nhằm duy trì các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng vốn đặc biệt khắt khe của ngành hàng không, thay vì cắt giảm chi phí để bù đắp thua lỗ. Trong bối cảnh nhiều yếu tố đầu vào nằm ngoài tầm kiểm soát, đây được xem là giải pháp cần thiết để đảm bảo hoạt động ổn định.
Sự thấu hiểu và chia sẻ của hành khách, vì thế, là điểm tựa để các hãng duy trì các đường bay huyết mạch, phục vụ nhu cầu đi lại và kết nối kinh tế trong giai đoạn nhiều biến động.
