Sơn La từ lâu đã khẳng định vị thế "trái tim năng lượng" của cả nước khi sở hữu Nhà máy Thủy điện Sơn La (công suất 2.400 MW) - hiện nắm giữ vị trí số 1 Việt Nam và Đông Nam Á về tầm vóc và quy mô. Lũy kế đế hết tháng 10/2026, công trình này đã hòa lưới điện quốc gia 117,6 tỷ kWh điện sạch sau 16 năm bền bỉ hoạt động.
Bước sang tháng 11/2026, cả tỉnh Sơn La nói riêng và Việt Nam nói chung đang đếm ngược từng ngày, chuẩn bị khởi công một công trình năng lượng hoàn toàn mới: Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên do Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình làm chủ đầu tư, với tổng vốn gần 28.000 tỷ đồng, quy mô công suất 1.200 MW, trải rộng trên 425 hecta.
Điều đặc biệt, Thủy điện tích năng Đông Phù Yên sẽ là công trình thủy điện đầu tiên ở Việt Nam được thiết kế tích hợp tuyến cáp treo vắt qua 2 lòng hồ.
Tính đến thời điểm hiện tại, chưa từng có nhà máy thủy điện nào đưa vào vận hành hệ thống cáp treo du lịch vượt lòng hồ tại nước ta.
Hình ảnh mô phỏng Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên có cáp treo vắt qua 2 lòng hồ. Ảnh do AI điều chỉnh.
Dự kiến vào ngày 15/11/2026, UBND tỉnh Sơn La sẽ chính thức khởi công dự án chiến lược này. Sự xuất hiện của Đông Phù Yên không chỉ đánh dấu bước tiến công nghệ vượt bậc mà còn tái thiết kế mô hình khai thác năng lượng gắn liền với hệ sinh thái du lịch của tỉnh.
Khi đi vào vận hành đầy đủ (khoảng năm 2032), Thủy điện tích năng Đông Phù Yên cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện sạch/năm cho hệ thống lưới điện quốc gia.
"Pin sạc khổng lồ" giữa đại ngàn Sơn La
Khác biệt hoàn toàn so với các nhà máy thủy điện dòng chảy truyền thống vốn phụ thuộc lớn vào lưu lượng nước tự nhiên theo mùa, Thủy điện tích năng Đông Phù Yên vận hành như một "viên pin sạc" dung lượng siêu lớn của hệ thống điện quốc gia.
Công trình hoạt động dựa trên cơ chế vòng tuần hoàn kín giữa hai hồ chứa nằm ở hai độ cao khác nhau:
Chế độ bơm tích trữ: Trong giờ thấp điểm, khi điện rẻ hơn và nhu cầu thấp (ban đêm hoặc thời điểm nguồn điện gió, điện mặt trời phát dư thừa), nhà máy sử dụng nguồn điện dư thừa này để vận hành máy bơm, hút nước từ hồ chứa thấp lên lưu trữ tại hồ chứa cao.
Chế độ phát điện: Vào các giờ cao điểm khi nhu cầu tiêu thụ điện toàn quốc tăng vọt, nước từ hồ cao sẽ được xả xuống hồ thấp thông qua đường ống áp lực, xả qua tua-bin để phát điện nhanh chóng cấp vào lưới điện.
Hai giai đoạn của Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên. Đồ họa do AI thực hiện
Dự kiến, mỗi năm công trình 28.000 tỷ đồng này sẽ cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện sạch. Quan trọng không kém sản lượng điện tỷ kWh, Đông Phù Yên đóng vai trò như một "trợ thủ đắc lực" giúp cân bằng cung - cầu, điều tần, điều áp, giải quyết triệt để bài toán ngắt giảm công suất của các nguồn năng lượng tái tạo biến thiên, bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn và mượt mà.
Công nghệ Máy bơm-tuabin đảo chiều: Trái tim kỹ thuật tiên tiến
Chìa khóa tạo nên sự khác biệt của các công trình thủy điện tích năng nói chung và Thủy điện tích năng Đông Phù Yên nói riêng nằm ở tổ hợp công nghệ Máy bơm-tuabin đảo chiều (RPT) - công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới chuyên dùng cho các nhà máy thủy điện tích năng thế hệ mới.
Nguyên lý hoạt động của thuỷ điện tích năng. Đồ họa do AI thực hiện.
Thay vì phải lắp đặt hai hệ thống riêng biệt gồm một bộ máy bơm và một bộ tua-bin phát điện, công trình áp dụng thiết kế tích hợp 2 trong 1. Cánh quạt của tua-bin được tính toán thủy động học đặc biệt để có thể quay theo cả hai chiều:
Chiều phát điện (Francis-type Turbine): Dòng nước từ trên cao đổ xuống với áp lực cực lớn làm quay bánh công tác theo chiều thuận, kéo máy phát đồng bộ tạo ra dòng điện cung cấp cho hệ thống.
Chiều bơm tích năng (Centrifugal Pump): Khi nhận lệnh tích trữ, động cơ đảo chiều quay của bánh công tác, chuyển tua-bin thành một máy bơm ly tâm công suất lớn để đẩy hàng triệu khối nước ngược lên hồ cao.
Đòn bẩy kép từ hệ thống cáp treo "vắt qua" lòng hồ chưa từng có
Không dừng lại ở một công trình hạ tầng năng lượng thuần túy, Thủy điện tích năng Đông Phù Yên còn tạo ấn tượng mạnh mẽ bởi mô hình định hướng kết hợp "hai trong một": Hạ tầng kỹ thuật hiện đại song hành cùng du lịch sinh thái lòng hồ.
Điểm nhấn kiến trúc và cảnh quan đặc sắc nhất của dự án là hệ thống cáp treo vắt qua lòng 2 hồ, kết nối các điểm thưởng ngoạn giữa không gian núi rừng Mường Bang hùng vĩ.
Mô hình này hứa hẹn biến vùng hồ thủy điện thành một trung tâm du lịch trải nghiệm độc đáo, thu hút du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng và tìm hiểu về năng lượng xanh.
Để chuẩn bị chu đáo cho ngày bấm nút khởi công, chính quyền tỉnh Sơn La cùng các sở, ngành và huyện Phù Yên đã chủ động hoàn thiện các thủ tục pháp lý, bố trí tái định cư cho 118 hộ dân - đảm bảo an sinh; đồng thời báo cáo đánh giá tác động môi trường cũng như rà soát điều kiện đất đai, lâm nghiệp.
Việc triển khai Thủy điện tích năng Đông Phù Yên không chỉ là mảnh ghép hoàn hảo tiếp nối niềm tự hào Thủy điện Sơn La, mà còn khẳng định tầm nhìn chiến lược của tỉnh trong chuyển dịch năng lượng xanh, vừa bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, vừa đánh thức tiềm năng du lịch sinh thái, tạo động lực bứt phá mạnh mẽ cho kinh tế - xã hội địa phương trong thập kỷ mới.
Tổng hợp
