Kế hoạch sản xuất, kinh doanh bị đảo lộn
Ông Nguyễn Đình Tùng - Giám đốc Công ty Vina T&T Group - cho biết nhiều container trái cây đã hạ cảng nhưng buộc phải nằm chờ do hãng tàu thay đổi lịch trình. “Hàng tươi như xoài, thanh long , sầu riêng rất nhạy cảm với thời gian. Chỉ cần chậm vài ngày là chất lượng đã giảm. Có lô hàng phải kéo dài thời gian bảo quản thêm cả tuần, chi phí đội lên rất lớn nhưng vẫn phải chấp nhận để giữ uy tín với đối tác”, ông Tùng nói.
Theo ông Tùng, khó khăn lớn nhất không chỉ là chi phí tăng mà là sự bất định của lịch tàu. “Doanh nghiệp gần như không thể lập kế hoạch chính xác. Có chuyến đã chốt lịch nhưng vẫn bị hoãn vào phút cuối, khiến toàn bộ chuỗi từ thu mua, đóng gói đến xuất khẩu bị đảo lộn”.
Ở lĩnh vực thủy sản, một doanh nghiệp xuất khẩu cá tra tại Đồng Tháp cho biết nhiều đơn hàng sang Trung Đông đã phải tạm hoãn hoặc giãn tiến độ. “Cước tàu tăng 30-40% chưa phải vấn đề lớn nhất. Rủi ro là thời gian vận chuyển kéo dài khiến đối tác không dám nhận hàng. Có doanh nghiệp phải giảm giá để giữ khách nhưng vẫn khó chốt đơn”, đại diện doanh nghiệp chia sẻ.
Không ít doanh nghiệp đang rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: giao hàng thì rủi ro cao, dừng lại thì mất thị trường. Bà Trần Thị Thanh Hương - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) - nhìn nhận tình trạng gián đoạn vận tải đang khiến xuất khẩu chững lại. “Không chỉ đơn hàng mới bị ảnh hưởng, mà các hợp đồng đã ký cũng phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp”, bà Hương nói.
Đại diện Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) thông tin nhiều doanh nghiệp đã chủ động giảm tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Đông. “Chúng tôi khuyến nghị chuyển nhanh sang các thị trường như châu Âu, Nam Á, tận dụng các FTA để giảm rủi ro”, đại diện hiệp hội cho hay.
Chi phí vận chuyển tăng vọt khiến doanh nghiệp chịu áp lực lớn.
Dù kim ngạch xuất khẩu nông sản sang Trung Đông chỉ chiếm hơn 2% tổng giá trị toàn ngành, nhưng tác động của xung đột lại lan rộng thông qua giá năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu.
Khi giá dầu tăng, toàn bộ chuỗi sản xuất từ đầu vào, vận chuyển đến tiêu thụ đều bị kéo theo. Chi phí phân bón, nhiên liệu, logistics đồng loạt tăng, trong khi sức mua tại nhiều thị trường suy giảm, khiến áp lực dồn lên doanh nghiệp xuất khẩu
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chi phí vận tải biển đã tăng từ 25-35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-14 ngày do các hãng tàu thay đổi hải trình. Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp tăng thêm khoảng 3-5%, làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa.
Tác động đã hiện hữu tại các cảng khi nhiều lô hàng rau quả bị “kẹt”, tàu giãn chuyến hoặc tạm ngừng khai thác. Với hàng tươi sống, mỗi ngày chậm trễ đều làm tăng chi phí và rủi ro giảm chất lượng.
Đề xuất nhiều giải pháp giảm áp lực
Trước diễn biến này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ xung đột, từ ngắn hạn đến dài hạn nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng của ngành.
Trong ngắn hạn, Bộ NN&MT kiến nghị Chính phủ triển khai các giải pháp đồng bộ để giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp. Trong đó, nhấn mạnh việc ổn định nguồn cung và giá vật tư đầu vào như phân bón, xăng dầu; xem xét giảm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Bộ cũng đề xuất mở rộng tín dụng, giảm lãi suất cho vay ngắn hạn và hỗ trợ vốn lưu động để doanh nghiệp duy trì sản xuất, tránh đứt gãy chuỗi cung ứng. Cùng với đó là cơ chế thu mua dự trữ một số mặt hàng chủ lực như lúa gạo khi giá xuống thấp nhằm ổn định thị trường và bảo vệ người sản xuất.
Đáng chú ý, Bộ này kiến nghị tăng cường điều phối logistics, làm việc với các hãng tàu để ổn định tuyến vận chuyển, hạn chế tình trạng giãn chuyến, hủy chuyến đột ngột gây rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Về dài hạn, Bộ định hướng tái cấu trúc thị trường xuất khẩu theo hướng đa dạng hóa, giảm phụ thuộc vào các khu vực tiềm ẩn rủi ro địa chính trị. Đồng thời, thúc đẩy mạnh tiêu thụ nội địa, phát triển hệ thống phân phối trong nước để giảm áp lực khi thị trường xuất khẩu biến động.
Ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn để thâm nhập sâu vào các thị trường ổn định như EU, Mỹ, Nhật Bản, qua đó nâng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
