Trước đó, TPI đã được APHIS chấp thuận xử lý bằng công nghệ chiếu xạ gamma sử dụng nguồn Cobalt-60. Theo hồ sơ phê duyệt, TPI hiện là cơ sở đầu tiên tại Việt Nam được APHIS chấp thuận sử dụng cả công nghệ chiếu xạ gamma sử dụng nguồn Cobalt-60 và công nghệ X-ray trong xử lý kiểm dịch trái cây tươi xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Việc bổ sung công nghệ X-ray mở rộng lựa chọn xử lý tại nhà máy, đồng thời tăng khả năng tổ chức vận hành linh hoạt, đặc biệt trong những giai đoạn nhu cầu tập trung cao theo mùa vụ.
Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát.
Hạ tầng sau thu hoạch trước sức ép tăng trưởng
Theo số liệu của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam năm 2025 đạt hơn 8,5 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Mỹ đạt khoảng 547 triệu USD, tăng hơn 50% so với năm trước.
Theo Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ (USITC), trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam chiếm khoảng 1,49% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ đối với nhóm rau, hoa, củ, quả và sản phẩm chế biến. Kết quả này cho thấy thị trường vẫn còn nhiều dư địa, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, khả năng cung ứng và năng lực hạ tầng sau thu hoạch.
Đối với các loại trái cây tươi như bưởi, xoài, thanh long, nhãn, vải, chôm chôm và vú sữa, xử lý chiếu xạ là yêu cầu kiểm dịch thực vật bắt buộc trước khi xuất khẩu sang Mỹ.
Do đặc tính mùa vụ, sản lượng của nhiều loại trái cây thường tập trung trong khoảng thời gian ngắn. Khi lượng hàng tăng nhanh, áp lực có thể gia tăng đồng thời tại vùng trồng, cơ sở đóng gói, kho lạnh, vận chuyển, kiểm dịch và đặc biệt là khâu xử lý chiếu xạ.
Chứng nhận của APHIS (USDA) chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray trong xử lý trái cây xuất khẩu sang Mỹ cho Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát.
Khu vực phía Nam hiện là nơi tập trung các cơ sở tham gia chương trình xử lý chiếu xạ trái cây xuất khẩu sang Mỹ. Nếu năng lực xử lý không đáp ứng kịp sản lượng trong mùa cao điểm, doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải đối mặt với thời gian chờ kéo dài, chi phí lưu kho lạnh phát sinh và nguy cơ ảnh hưởng đến kế hoạch giao hàng.
Hai công nghệ, thêm khả năng chủ động trong vận hành
Để được APHIS chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray, TPI đã hoàn tất quá trình đánh giá về thiết bị, quy trình vận hành, kiểm soát liều chiếu, nhận diện và bảo vệ lô hàng cùng các yêu cầu liên quan của chương trình kiểm dịch trước xuất khẩu. Việc vận hành đồng thời hai công nghệ giúp nhà máy có thêm phương án phân bổ hàng hóa, bố trí công suất và tổ chức lịch xử lý.
Năm 2025, TPI đã xử lý gần 5.670 tấn trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ bằng nguồn chiếu xạ Cobalt-60. Doanh nghiệp cho biết, việc đưa thêm công nghệ X-ray vào vận hành có thể giúp năng lực xử lý của nhà máy tăng gần gấp đôi, tạo thêm dư địa tiếp nhận hàng hóa trong bối cảnh xuất khẩu trái cây sang Mỹ tiếp tục tăng trưởng.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc bổ sung năng lực xử lý tại cùng một địa điểm tạo thêm khả năng rút ngắn thời gian chờ, hạn chế chi phí lưu kho, vận chuyển và điều phối phát sinh. Mức độ tiết kiệm thực tế phụ thuộc vào khối lượng hàng, cấu hình xử lý, lịch vận hành và phương án logistics của từng lô hàng cụ thể.
Chuyên gia APHIS (USDA) thực hiện đánh giá công nghệ X-ray tại Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát.
Việc vận hành hai công nghệ cũng giúp TPI giảm mức độ phụ thuộc vào một phương án xử lý duy nhất. Khi cần điều chỉnh lịch bảo trì hoặc phân bổ công suất, nhà máy có thêm lựa chọn để điều chỉnh kế hoạch xử lý trong phạm vi công nghệ và cấu hình đã được phê duyệt.
Tuy nhiên, việc bổ sung X-ray không đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm hoặc quy cách đóng gói đều có thể tự động chuyển đổi giữa công nghệ chiếu xạ gamma sử dụng nguồn Cobalt-60 và X-ray. Từng cấu hình xử lý vẫn phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, liều chiếu và quy trình kiểm soát đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Năng lực cạnh tranh của trái cây Việt Nam không chỉ được quyết định tại vùng nguyên liệu. Hiệu quả của hoạt động đóng gói, kho lạnh, kiểm dịch, xử lý sau thu hoạch và vận chuyển đều tác động trực tiếp đến thời gian giao hàng và chất lượng sản phẩm khi đến thị trường nhập khẩu.
Việc TPI được APHIS chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray là bước bổ sung thiết thực cho hạ tầng xử lý sau thu hoạch phục vụ xuất khẩu trái cây. Giá trị của khoản đầu tư được thể hiện qua khả năng vận hành ổn định, tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình đã được phê duyệt và đáp ứng nhu cầu xử lý thực tế, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu chủ động hơn về tiến độ và chi phí logistics.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (TT&BVTV) cho biết, đã nhận được thông báo từ APHIS về việc chính thức phê duyệt cơ sở chiếu xạ (X-ray) của Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát đủ điều kiện thực hiện xử lý chiếu xạ quả tươi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
Để bảo đảm tuân thủ quy định kiểm dịch thực vật của Việt Nam và Hoa Kỳ, Cục TT&BVTV yêu cầu công ty thực hiện xử lý chiếu xạ quả tươi xuất khẩu sang Hoa Kỳ theo Kế hoạch vận hành chiếu xạ và các Phụ lục sửa đổi, bổ sung liên quan đã ký giữa APHIS và Cục TT&BVTV. Thực hiện việc đóng gói, bảo quản, vận chuyển, quản lý hồ sơ, cập nhật dữ liệu xử lý, truy xuất nguồn gốc và các biện pháp ngăn ngừa tái nhiễm theo đúng quy trình vận hành chuẩn (SOP) đã được APHIS phê duyệt. Phối hợp với cán bộ kiểm dịch thực vật của APHIS và Cục TT&BVTV trong quá trình giám sát xử lý chiếu xạ quả tươi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
