Ảnh minh hoạ
Các nhà nhập khẩu dầu mỏ Nhật Bản đang đẩy mạnh sử dụng phương thức chuyển dầu thô giữa các tàu ngoài khơi châu Á nhằm duy trì nguồn cung từ Trung Đông trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại khu vực Vịnh Ba Tư tiếp tục leo thang.
Theo phân tích của Nikkei dựa trên dữ liệu từ Kpler và MarineTraffic, khoảng một nửa số tàu chở dầu hướng đến Nhật Bản trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 đã nhận dầu thô thông qua hình thức chuyển tải từ tàu này sang tàu khác ngoài khơi Malaysia và Ấn Độ. Đây vốn là phương thức ít phổ biến trong hoạt động nhập khẩu dầu của Nhật Bản trước đây.
Diễn biến này xuất hiện sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc xung đột nhằm vào Iran từ cuối tháng 2, khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz trở nên rủi ro hơn. Tuyến vận tải này giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản khi nước này phụ thuộc khoảng 95% lượng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông.
Trong điều kiện bình thường, các tàu Nhật Bản trực tiếp vận chuyển dầu từ các cảng vùng Vịnh về nước. Tuy nhiên, trước nguy cơ mất an toàn tại khu vực Vịnh Ba Tư, các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp vận tải Nhật Bản đã thay đổi chiến lược.
Theo đó, các tàu nước ngoài đảm nhận chặng vận chuyển qua khu vực có rủi ro cao, sau đó dầu thô được chuyển sang tàu Nhật Bản tại những vùng biển an toàn hơn ở châu Á để tiếp tục hành trình về Nhật Bản.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy kể từ tháng 3 đã có 68 tàu chở dầu hướng đến Nhật Bản, trong đó 15 tàu thực hiện chuyển tải dầu ngoài khơi tại các vùng biển châu Á. Nếu tính thêm một tàu nhận dầu ngoài khơi Hàn Quốc, số vụ chuyển tải đã cao gấp 9 lần mức trung bình hàng quý trong 5 năm gần đây.
Tổng lượng dầu thô Trung Đông được trung chuyển qua vùng biển châu Á đạt khoảng 24,7 triệu thùng, tương đương hơn 20% lượng dầu mà Nhật Bản nhập khẩu kể từ khi khủng hoảng tại eo biển Hormuz leo thang.
Theo dữ liệu vận tải biển, nhiều công ty vận tải từ Hy Lạp và châu Á đang tích cực tham gia vận chuyển dầu giữa Trung Đông và châu Á nhờ mức phí thuê tàu tăng mạnh. Các doanh nghiệp này được cho là chấp nhận rủi ro cao hơn để đổi lấy lợi nhuận lớn trong bối cảnh nhu cầu vận tải dầu gia tăng.
Một lãnh đạo doanh nghiệp vận tải biển Nhật Bản cho biết các chủ tàu nước ngoài sẵn sàng vận chuyển nếu được trả mức phí "rất cao", trong khi các công ty Nhật Bản vẫn thận trọng hơn trong việc điều tàu đi qua vùng biển nguy hiểm.
Một trường hợp đáng chú ý là tàu chở dầu Eneos Dream thuộc tập đoàn năng lượng Nhật Bản Eneos Holdings. Theo Kpler, tàu này đã nhận khoảng 1,8 triệu thùng dầu thô từ UAE thông qua hoạt động chuyển tải gần eo biển Malacca vào cuối tháng 4.
Sau khi hoàn tất trung chuyển, tàu Eneos Dream tiếp tục hành trình về Nhật Bản và cập cảng tại nhà máy lọc dầu ở Oita trước khi giao dầu cho cơ sở khác tại Kawasaki.
Phó Chủ tịch cấp cao Yasunori Yazaki của Eneos cho biết công ty đang tận dụng tối đa đội tàu hiện có để nhập khẩu dầu từ những khu vực mà tàu Nhật Bản có thể hoạt động an toàn hơn.
Theo giới trong ngành, hoạt động chuyển dầu ngoài khơi thường mất thêm từ 2-3 ngày và phát sinh khoảng 100.000 USD chi phí cho mỗi giao dịch. Dù vậy, các doanh nghiệp Nhật Bản đánh giá phương án này vẫn tiết kiệm hơn đáng kể so với việc tăng nhập khẩu dầu từ Mỹ.
Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông leo thang, dầu thô từ Mỹ phải vận chuyển vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi để tới Đông Á, khiến thời gian hành trình kéo dài 50-55 ngày và chi phí logistics tăng cao. Trong khi đó, dầu từ Trung Đông với hình thức trung chuyển ngoài khơi chỉ mất khoảng 25 ngày để đến Nhật Bản.
Ông Yasuhiro Funaki, giám đốc điều hành của Taiyo Oil, cho rằng phương thức chuyển tải ngoài khơi có thể tiếp tục được duy trì cho tới khi tình hình tại eo biển Hormuz ổn định trở lại.
Tuy nhiên, giới phân tích nhận định đây chỉ là giải pháp mang tính tạm thời. Nếu xung đột lan rộng và ảnh hưởng tới các tuyến đường ống hoặc cảng xuất khẩu dầu của các nước như Saudi Arabia hay UAE, nguồn cung dầu cho các khách hàng châu Á, bao gồm Nhật Bản, vẫn sẽ đối mặt nguy cơ gián đoạn lớn.
