Người Việt thấy bảo hiểm thiết yếu, vì sao tỷ lệ sở hữu vẫn thấp?

Có tới hơn 1.100 người được khảo sát đánh giá bảo hiểm nhân thọ là "thiết yếu trong cuộc sống". Ảnh: Phương Lâm.

Đây là những phát hiện chính từ Báo cáo Nghiên cứu dư luận xã hội và chính sách tiếp cận cộng đồng trong bảo hiểm nhân thọ vừa được Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) công bố.

Nghiên cứu do Công ty IFM Research thực hiện với 1.265 người tham gia khảo sát tại 5 thành phố lớn: Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ. Đây cũng là lần đầu tiên sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, ngành bảo hiểm nhân thọ Việt Nam thực hiện một nghiên cứu độc lập ở quy mô lớn về nhận thức và hành vi của người dân.

Nghịch lý lớn tại thị trường bảo hiểm

Theo nghiên cứu, có tới 89% người được khảo sát đánh giá bảo hiểm nhân thọ là "thiết yếu trong cuộc sống". Khi tách ra từng nhóm, tỷ lệ này đạt 91% ở nhóm đang sở hữu hợp đồng bảo hiểm, 91% ở nhóm từng sở hữu, và vẫn ở mức 86% ngay cả ở nhóm chưa từng mua. Nói cách khác, ngay cả những người chưa bao giờ ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cũng thừa nhận đây là thứ cần có.

Đáng chú ý, có 58% người tham gia tự đánh giá mình có mức hiểu biết cao về bảo hiểm nhân thọ, và tỷ lệ này khá đồng đều giữa các thế hệ: 57% ở nhóm 22-29 tuổi, 59% ở nhóm 30-40 tuổi và 58% ở nhóm trên 40 tuổi.

Tuy nhiên, thực tế, số liệu thống kê từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho thấy tỷ lệ người dân Việt Nam tham gia bảo hiểm nhân thọ vẫn ở mức thấp, chưa tới 12%. Đây là con số khiêm tốn so với các nước trong khu vực. Điều gì đang cản trở người dân chuyển nhận thức thành hành động?

Nghiên cứu chỉ ra bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được nhìn nhận như một lớp bảo vệ bổ sung, chứ chưa phải nền tảng của chiến lược tài chính cá nhân. Khi được hỏi về cách ứng phó khi xảy ra biến cố tài chính, 67% người tham gia cho biết sẽ sử dụng tiền tiết kiệm, 53% cắt giảm chi tiêu, và 39% sẽ tìm thêm nguồn thu nhập. Bảo hiểm nhân thọ không xuất hiện như phản xạ đầu tiên, điều đó phản ánh thực tế tư duy "phòng vệ" của người dân Việt Nam hiện tại.

"Bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được nhìn nhận như một lớp bảo vệ tài chính bổ sung, chưa trở thành công cụ quản lý rủi ro cốt lõi hay giải pháp đầu tư dài hạn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội", ông Ralf Matthaes, Giám đốc Điều hành IFM Research, nhận định thẳng thắn.

Những lý do khiến bảo hiểm nhân thọ được cho là cần thiết cũng tiết lộ nhiều điều. 57% người khảo sát nhấn mạnh vai trò bảo vệ trước rủi ro bệnh tật, tai nạn và tử vong, trong khi 45% đề cao chức năng ổn định tài chính cho gia đình. Trong khi đó, yếu tố đầu tư, vốn là một phần không nhỏ trong nhiều sản phẩm bảo hiểm nhân thọ hiện nay lại được đánh giá ít quan trọng hơn đáng kể.

Những rào cản duy trì hợp đồng cũng được làm rõ trong nghiên cứu. Áp lực tài chính là nguyên nhân hàng đầu khiến người dân khó duy trì hợp đồng dài hạn. Mức phí đóng trung bình hiện nay vào khoảng 1,8 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 22 triệu đồng mỗi năm. Con số này được đánh giá là rào cản đáng kể, nhất là khi thu nhập biến động hoặc khi người dân chưa thấu hiểu rõ giá trị thực nhận so với kỳ vọng.

Ngoài ra, thời gian đóng phí kéo dài, việc ưu tiên các kênh tiết kiệm hoặc đầu tư khác, và cảm giác "chưa thấy nhu cầu cấp thiết" cũng là những trở lực thường gặp. Riêng với nhóm trẻ 22-29 tuổi, thiếu tư vấn phù hợp là rào cản lớn nhất.

Phần lớn người tham gia tự đánh giá mình có mức hiểu biết cao về bảo hiểm nhân thọ. Nguồn: IAV - IFM Research.

Nhu cầu thị trường còn rất lớn

Nghiên cứu cũng cho thấy bức tranh về bảo hiểm nhân thọ đang thay đổi ở Việt Nam. 83% người tham gia khảo sát cho biết đã có kế hoạch tài chính, trong đó 46% có cả mục tiêu ngắn hạn lẫn dài hạn. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là phần lớn người dân chỉ mới bắt đầu hình thành thói quen này sau dịch Covid-19, và kế hoạch tài chính của họ ít được rà soát định kỳ.

Hành vi tài chính cũng biến đổi rõ rệt theo vòng đời. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn, ổn định chi tiêu và hỗ trợ cha mẹ. Nhóm 30-40 tuổi chuyển sang tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn. Nhóm từ 41 tuổi trở lên tập trung vào tiết kiệm hưu trí. Bảo hiểm nhân thọ đặc biệt phổ biến ở nhóm trên 30 tuổi, tức giai đoạn khi các trách nhiệm tài chính với gia đình, con cái, cha mẹ và các mục tiêu dài hạn trở nên rõ ràng hơn.

Sự khác biệt theo địa lý cũng mang nhiều thông tin. Người sống ở thành phố loại 1 có tỷ lệ lập kế hoạch tài chính cao hơn, phản ánh mức độ chủ động rõ rệt. Các thành phố phía Nam có xu hướng lập kế hoạch dài hạn hơn và bắt đầu sớm hơn. Trong khi đó, người dân ở thành phố phía Bắc ghi nhận tỷ lệ chỉ lập kế hoạch ngắn hạn cao hơn. Nông thôn miền Trung có tỷ lệ chưa xây dựng kế hoạch tài chính cao nhất trong toàn bộ mẫu khảo sát.

Trong số những người chưa sở hữu bảo hiểm nhân thọ, 80% cho biết có dự định mua trong vòng 12 tháng tới. Con số này cho thấy nhu cầu tiềm năng của thị trường vẫn còn lớn, nhưng giá trị quan trọng hơn nằm ở sự thay đổi trong cách người dân tiếp cận bảo hiểm. Họ không đứng ngoài bảo hiểm nhân thọ, mà đang tìm hiểu, so sánh và cân nhắc kỹ hơn trước khi đưa ra một quyết định dài hạn.

Báo cáo được công bố vào thời điểm ngành bảo hiểm nhân thọ đang trong giai đoạn tái cơ cấu sâu rộng, khi các doanh nghiệp vừa phải thích nghi với khung pháp lý mới, vừa chịu áp lực đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân ở từng giai đoạn cuộc sống khác nhau.

Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) là tổ chức xã hội - nghề nghiệp tập hợp hầu hết tên tuổi lớn của thị trường bảo hiểm, với 55 hội viên chính thức bao gồm 20 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, 32 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và 3 doanh nghiệp tái bảo hiểm, cùng 28 hội viên liên kết hoạt động trong các lĩnh vực môi giới, giám định và đào tạo.

Phần nghiên cứu do IFM Research Vietnam thực hiện, một trong những công ty nghiên cứu thị trường có kinh nghiệm lâu năm trong khu vực, với thế mạnh nổi bật ở phân tích hành vi người tiêu dùng, theo dõi xu hướng thị trường và xử lý dữ liệu quy mô lớn.