Ảnh minh họa
Nhật Bản đang đẩy mạnh nỗ lực tìm kiếm nguồn cung khoáng sản chiến lược trong nước khi tiến hành thử nghiệm thu hồi bùn giàu đất hiếm từ đáy Thái Bình Dương, ở độ sâu gần 6.000 mét. Động thái này được xem là một phần trong chiến lược tăng cường an ninh kinh tế và giảm phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm do Trung Quốc chi phối.
Theo Reuters, tàu nghiên cứu khoa học Chikyu đã thực hiện nhiệm vụ thu hồi trầm tích tại khu vực gần đảo Minamitori (Minamitorishima), cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía đông nam. Con tàu rời cảng Shimizu ngày 12/1/2026, đến khu vực khảo sát ngày 17/1 và bắt đầu thu hồi vật liệu từ đáy biển vào ngày 30/1. Đợt lấy mẫu đầu tiên thành công được xác nhận vào ngày 1/2.
Đây là một phần của dự án do chính phủ Nhật Bản tài trợ nhằm đánh giá khả năng khai thác các trầm tích chứa đất hiếm nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này. Giai đoạn hiện tại chưa phải là hoạt động khai thác thương mại, mà chủ yếu tập trung kiểm chứng khả năng vận hành ổn định của hệ thống thu hồi, đồng thời phân tích khối lượng, thành phần và nồng độ các nguyên tố có trong bùn đáy biển.
Các nghiên cứu trước đó cho thấy khu vực gần đảo Minamitori chứa nhiều nguyên tố đất hiếm như dysprosium, neodymium, gadolinium và terbium. Đây là những vật liệu quan trọng trong sản xuất động cơ xe điện, nam châm hiệu năng cao, thiết bị điện tử, tuabin, cảm biến, hệ thống quốc phòng và nhiều công nghệ tiên tiến khác.
Trong bối cảnh nhu cầu đất hiếm gia tăng cùng sự phát triển của xe điện, năng lượng tái tạo và trí tuệ nhân tạo, việc đảm bảo nguồn cung các khoáng sản này ngày càng trở thành vấn đề an ninh kinh tế đối với nhiều quốc gia.
Hiện Trung Quốc vẫn nắm giữ vị trí thống trị trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, từ khai thác đến chế biến và tinh luyện. Những biện pháp kiểm soát xuất khẩu khoáng sản chiến lược mà Bắc Kinh áp dụng trong thời gian gần đây đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào công nghệ cao, trong đó có Nhật Bản.
Tàu Chikyu, do Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển - Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC) vận hành, được thiết kế cho các nhiệm vụ khoan nghiên cứu khoa học ở vùng nước sâu và có khả năng khoan tới 7.000 mét dưới đáy biển.
Trong nhiệm vụ gần Minamitori, thách thức lớn nhất là vận hành hệ thống đường ống và thiết bị thu hồi để vận chuyển trầm tích từ độ sâu gần 6.000 mét lên bề mặt. Quá trình này diễn ra dưới áp suất cực lớn, tại khu vực xa đất liền và chịu ảnh hưởng đáng kể từ điều kiện thời tiết.
Theo Science Japan, hệ thống thu hồi, bao gồm cả ống nâng, đã hoạt động ổn định trong suốt nhiệm vụ, dù một số hoạt động phải tạm dừng do thời tiết xấu. Các mẫu bùn thu thập được hiện đang trải qua quá trình khử nước và phân tích thành phần.
Chính phủ Nhật Bản dự kiến bước sang giai đoạn thử nghiệm mới vào tháng 2/2027, với mục tiêu đánh giá khả năng thu hồi khoảng 350 tấn trầm tích mỗi ngày. Đến tháng 3/2028, nước này sẽ tiếp tục xem xét tính khả thi của việc công nghiệp hóa hoạt động khai thác đất hiếm từ vùng nước sâu.
Kể từ năm 2018, dự án đã nhận được khoảng 40 tỷ yên (tương đương hơn 270 triệu USD) từ chính phủ Nhật Bản. Tuy nhiên, Tokyo hiện chưa công bố mục tiêu sản xuất thương mại cũng như ước tính cụ thể về trữ lượng có thể khai thác.
Các chuyên gia nhận định vẫn còn khoảng cách lớn giữa hoạt động thu thập mẫu thử nghiệm và khai thác quy mô công nghiệp. Để đưa đất hiếm từ đáy đại dương vào chuỗi cung ứng, Nhật Bản sẽ phải giải quyết hàng loạt thách thức liên quan đến bơm hút, khử nước, vận chuyển, tách chiết, tinh luyện, chi phí vận hành cũng như đánh giá tác động môi trường.
Dù còn ở giai đoạn sơ khai, dự án tại Minamitori cho thấy đáy đại dương đang nổi lên như một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về khoáng sản thiết yếu. Đối với Nhật Bản, việc khai thác thành công nguồn đất hiếm dưới biển sâu có thể mở ra cơ hội tăng cường tự chủ về nguyên liệu chiến lược, qua đó giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài trong dài hạn.
