Từ cuộc đua xây trạm đến cuộc đua kết nối
Thị trường xe điện toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh hơn dự báo. Theo Global EV Outlook 2026 của IEA, doanh số ô tô điện toàn cầu đã vượt 20 triệu xe trong năm 2025, chiếm khoảng 25% tổng lượng ô tô mới bán ra. Riêng khu vực Đông Nam Á, doanh số xe điện tăng hơn gấp đôi, trong đó Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất nhờ sự phát triển của các nhà sản xuất trong nước.
Song song với sự bùng nổ của xe điện là tốc độ mở rộng nhanh chóng của hạ tầng sạc. IEA cho biết đến cuối năm 2025, thế giới đã có hơn 7 triệu điểm sạc công cộng, tăng hơn 33% chỉ sau một năm.
Tại thị trường ô tô trong nước, Việt Nam đang bước vào giai đoạn điện hóa với tốc độ tăng trưởng cao. Theo số liệu bán hàng, lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, doanh số xe hybrid đạt 10.865 xe, tăng 83% so với cùng kỳ, trong khi xe thuần điện đạt 115.916 xe, tăng 72%, lần đầu tiên vượt mốc 100.000 xe chỉ sau nửa năm.
Đi cùng với đó, hạ tầng sạc tại Việt Nam cũng mở rộng nhanh chóng, thuộc nhóm hàng đầu thế giới với hơn 150.000 cổng sạc đang hoạt động và dự kiến tăng lên khoảng 500.000 cổng trong vòng hai năm tới.
Khi mạng lưới ngày càng dày đặc, vấn đề đặt ra không còn đơn thuần là số lượng, mà là khả năng kết nối giữa các hệ thống để mang lại trải nghiệm thuận tiện hơn cho người sử dụng. Việt Nam không nằm ngoài xu hướng.
Theo ông Trần Nguyễn Ngọc Thành, Tổng giám đốc VETC Digital, đây mới là "bài toán thứ hai" của thị trường: "Nếu trước đây bài toán của thị trường là phát triển hạ tầng sạc, thì giai đoạn tiếp theo sẽ là kết nối các hạ tầng đó thành một hệ sinh thái thống nhất."
Ông Trần Nguyễn Ngọc Thành - Tổng giám đốc VETC Digital cho rằng kết nối hạ tầng sạc là bài toán thứ 2 của thị trường.
Thực tế, qua quá trình vận hành hệ thống ETC và dịch vụ cứu hộ toàn quốc, VETC cho biết tổng đài thường xuyên nhận được câu hỏi từ người dùng xe điện như: "Quanh đây có trạm sạc nào không?". Nhiều tài xế phản ánh phải mở nhiều ứng dụng để tìm điểm sạc nhưng thông tin không đồng nhất; có trạm vẫn hiển thị trên bản đồ nhưng đã ngừng hoạt động, hoặc phải tạo tài khoản và nạp tiền riêng cho từng hệ thống.
Đó cũng là những vấn đề mà mô hình eRoaming hướng tới giải quyết.
Vì sao VETC không xây trạm sạc?
Thông thường, khi bước vào một lĩnh vực mới, doanh nghiệp sẽ chọn đầu tư trực tiếp hạ tầng để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, VETC lại đi theo hướng khác.
Thay vì xây dựng mạng lưới trạm sạc riêng, doanh nghiệp lựa chọn phát triển nền tảng eRoaming - mô hình kết nối các mạng lưới trạm sạc độc lập, cho phép người dùng tìm kiếm, dẫn đường và thanh toán trên một ứng dụng duy nhất.
Theo ông Trần Nguyễn Ngọc Thành, lựa chọn này xuất phát từ chính "DNA" của VETC: "Chúng tôi không định vị mình là doanh nghiệp sở hữu hạ tầng, mà là doanh nghiệp xây dựng các nền tảng kết nối."
Triết lý đó đã được áp dụng từ nhiều năm trước. Với ETC, VETC phát triển nền tảng thu phí điện tử chứ không đầu tư các tuyến BOT. Với eParking, doanh nghiệp cung cấp giải pháp quản lý và thanh toán thay vì vận hành bãi đỗ xe. Sang lĩnh vực cứu hộ, VETC cũng lựa chọn kết nối hàng trăm đơn vị cứu hộ trên toàn quốc thay vì tự xây dựng lực lượng riêng.
VETC không định vị là doanh nghiệp sở hữu hạ tầng mà muốn xây dựng nền tảng kết nối.
Theo doanh nghiệp, lợi thế không nằm ở số lượng trạm sạc sở hữu mà ở năng lực vận hành nền tảng số quy mô lớn. Sau hơn 11 năm triển khai ETC, hệ thống của VETC hiện xử lý trung bình 1,6-1,8 triệu giao dịch mỗi ngày, thời điểm cao điểm vượt 2 triệu giao dịch, với yêu cầu xử lý theo thời gian thực và độ chính xác rất cao.
Những kinh nghiệm về hạ tầng số, thanh toán và điều hành được xem là nền tảng để doanh nghiệp mở rộng sang các dịch vụ giao thông mới, trong đó có kết nối trạm sạc.
eRoaming có thể trở thành "lớp hạ tầng" tiếp theo?
Quan sát các thị trường đi trước như Trung Quốc cho thấy hai mô hình đang tồn tại song song.
Một bên là các hãng xe phát triển mạng lưới sạc dành cho khách hàng của mình. Bên còn lại là các doanh nghiệp vận hành trạm sạc độc lập với quy mô lớn.
Khi số lượng trạm sạc tăng lên hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn điểm, nhu cầu xuất hiện một nền tảng trung gian để kết nối dữ liệu, roaming và thanh toán trở nên rõ ràng hơn. Mỗi bên sẽ tập trung vào thế mạnh của mình: doanh nghiệp đầu tư hạ tầng tiếp tục mở rộng mạng lưới, trong khi các nền tảng số đảm nhiệm vai trò kết nối. Đó cũng là tầm nhìn mà VETC theo đuổi.
Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, thách thức không nhỏ nằm ở việc chuẩn hóa dữ liệu, kết nối hệ thống giữa các CPO và thống nhất quy trình thanh toán, đối soát. Đây là quá trình cần thời gian cũng như sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong hệ sinh thái.
Theo ông Trần Nguyễn Ngọc Thành, một nền tảng kết nối chỉ có thể phát triển khi nhận được sự đồng hành của các đơn vị vận hành trạm sạc, đối tác và chính người sử dụng.
Xa hơn, mục tiêu mà VETC hướng đến không chỉ là phát triển thêm một ứng dụng: "Điều chúng tôi hướng tới là trở thành người bạn đồng hành cùng người lái xe trên mọi hành trình."
Nhìn rộng hơn, câu chuyện của VETC phản ánh một xu hướng đáng chú ý của ngành giao thông số. Nếu ETC là bước đầu số hóa hoạt động thu phí đường bộ, thì eRoaming có thể trở thành lớp hạ tầng số tiếp theo khi xe điện ngày càng phổ biến. Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh có thể không còn thuộc về doanh nghiệp xây nhiều trạm sạc nhất, mà thuộc về những đơn vị có khả năng kết nối các hạ tầng rời rạc thành một trải nghiệm thống nhất, liền mạch và thuận tiện hơn cho người dùng.
Việc VETC tổ chức một Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở vào ngày 14/8 tại TP.HCM, với sự tham gia của các CPO, hãng xe, doanh nghiệp vận tải và đối tác trong hệ sinh thái xe điện, khẳng định rõ thị trường đang xuất hiện nhu cầu kết nối ở quy mô rộng hơn.
Không chỉ bàn về trạm sạc, chương trình tập trung vào bài toán đầu tư, vận hành, trải nghiệm người dùng, eRoaming và khả năng liên thông giữa các mạng lưới - những yếu tố sẽ quyết định cách thị trường sạc mở phát triển trong giai đoạn tới.
