Cách đây đúng một thập kỷ, vào năm 2016, hệ thống cáp treo ba dây lên đỉnh Fansipan chính thức khánh thành, đồng thời xác lập hai kỷ lục Guinness thế giới, mở ra bước ngoặt cho du lịch Sa Pa và hành trình chinh phục "Nóc nhà Đông Dương".
Trước thời điểm này, việc đặt chân lên đỉnh Fansipan cao 3.143 m gần như là “đặc quyền” của những người trẻ có thể lực tốt. Để chinh phục đỉnh núi, du khách phải dành từ 2 - 3 ngày băng rừng, vượt thác, lội suối trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của dãy Hoàng Liên Sơn. Tuy nhiên, kể từ khi tuyến cáp treo đi vào vận hành, hành trình ấy đã được rút ngắn xuống chỉ còn khoảng 15 phút, mở ra cơ hội để mọi đối tượng, từ người cao tuổi đến trẻ nhỏ, đều có thể chạm tay vào “Nóc nhà Đông Dương”.
Dự án được khởi công từ tháng 11/2013, do Tập đoàn Sun Group hợp tác với hãng cáp treo hàng đầu thế giới Doppelmayr Garaventa, ứng dụng những công nghệ tiên tiến nhất thời điểm đó. Ngay từ giai đoạn đầu, các chuyên gia quốc tế đã đề xuất phương án mở đường, chặt cây để đưa máy móc vào thi công nhằm rút ngắn tiến độ.
Tuy nhiên, phía Việt Nam kiên quyết bác bỏ phương án này với nguyên tắc xuyên suốt là bảo vệ nguyên vẹn hệ sinh thái rừng Hoàng Liên. Các giải pháp như sử dụng trực thăng hay khinh khí cầu cũng lần lượt được thử nghiệm nhưng đều không khả thi do địa hình hiểm trở và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Cuối cùng, chủ đầu tư lựa chọn phương án khó nhất: thi công bằng hệ thống cáp công vụ kết hợp hoàn toàn sức người nhằm hạn chế tối đa tác động đến môi trường.
Để xây dựng công trình, khoảng 35.000 tấn vật liệu được vận chuyển xuyên rừng bằng phương pháp thủ công. Hơn 4.400 bậc đá xanh nguyên khối, mỗi bậc nặng khoảng 100 kg, cùng nhiều trụ đá nặng tới 450 kg được đưa từ Thanh Hóa lên Sa Pa, rồi tiếp tục khiêng bộ lên độ cao hơn 3.000 m.
Không có sự hỗ trợ của máy móc, từng khối đá được buộc dây, đặt lên đòn gánh và cần hàng chục người thay nhau vận chuyển trên những sườn núi trơn trượt bởi mưa, tuyết và băng giá. Không khí loãng, gió mạnh cùng địa hình dốc khiến nhiều công nhân thường xuyên bị ngất, chảy máu cam hoặc chấn thương, thậm chí phải bỏ dở công việc vì không thể chịu đựng điều kiện khắc nghiệt.
Việc lắp dựng tuyến cáp treo cũng là một thử thách chưa từng có. Hàng trăm kỹ sư, công nhân phải ăn ở trên núi trong điều kiện không điện, không nước, nhiệt độ có thời điểm xuống tới âm 7 độ C. Họ sống trong những lán tạm, nhiều đêm bị gió thổi tốc mái và chỉ có thể làm việc khoảng 15-20 phút mỗi lần trước khi phải nghỉ do giá rét làm tê cứng tay chân.
Ngày 2/2/2016, ngay trong lễ khánh thành, đại diện Guinness World Records đã trao chứng nhận hai kỷ lục thế giới cho công trình: “ Cáp treo ba dây dài nhất thế giới ” (6.292,5 m) và “ Cáp treo ba dây có độ chênh giữa ga đi và ga đến lớn nhất thế giới ” (1.410 m).
Tuyến cáp treo dài 6.292,5 m, gồm 6 trụ chính cách nhau khoảng 1 km, vận hành với 33 cabin, mỗi cabin sức chứa 35 khách, công suất tối đa khoảng 2.000 khách mỗi giờ. Nhờ đó, thời gian chinh phục Fansipan được rút ngắn từ 2-3 ngày xuống còn khoảng 15 phút.
Hiệu ứng từ công trình nhanh chóng tạo bước ngoặt cho du lịch Sa Pa. Ngay trong năm đầu vận hành, lượng khách tăng từ mức bình quân 600.000-700.000 lượt lên gần 970.000 lượt, doanh thu du lịch đạt khoảng 1.690 tỷ đồng. Từ đó đến nay, ngành du lịch địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng 20-30% mỗi năm.
Đến năm 2025, Sa Pa đón hơn 4,3 triệu lượt khách, tăng hơn 4 lần so với năm 2016 và gấp hơn 6 lần so với giai đoạn trước khi có cáp treo. Doanh thu du lịch đạt khoảng 19.000 tỷ đồng, cao gấp 11 lần sau một thập kỷ.
Nằm ở độ cao khoảng 1.600 m so với mực nước biển, Sa Pa có nhiệt độ trung bình 15-18 độ C quanh năm và đang trở thành điểm tránh nóng hấp dẫn tại châu Á. Trên nền tảng Trip.com, Sa Pa được xếp cùng những điểm đến nổi tiếng có khí hậu mát mẻ mùa hè như Nội Mông, Sapporo (Nhật Bản) và Vân Nam (Trung Quốc).
Điểm đến này cũng liên tiếp được các tổ chức quốc tế vinh danh. Năm 2026, Condé Nast Traveller đưa Sa Pa vào danh sách 53 thị trấn nhỏ đẹp nhất thế giới và là đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt. Trước đó, năm 2024, Time Out cũng bình chọn Sa Pa là một trong 16 thị trấn nhỏ đẹp nhất thế giới.
Theo Condé Nast Traveller, Sa Pa là điểm đến tiêu biểu cho xu hướng "du lịch chậm" nhờ cảnh quan núi non, ruộng bậc thang, thác nước, các cung trekking cùng bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào vùng Tây Bắc.
Trong thời gian tới, Sa Pa được kỳ vọng tiếp tục bứt phá nhờ hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn. Theo quy hoạch phát triển hệ thống cảng hàng không, trước năm 2030 Việt Nam sẽ đưa vào khai thác thêm 7 sân bay mới, trong đó Cảng hàng không Sa Pa được định hướng trở thành sân bay lớn nhất vùng Tây Bắc với công suất khoảng 3 triệu hành khách mỗi năm. Dự án được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ các trung tâm kinh tế lớn, tăng khả năng kết nối và thu hút đầu tư vào Lào Cai.
Bên cạnh đó, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cùng nhiều dự án giao thông liên vùng đang được triển khai, tạo động lực mới cho du lịch và phát triển kinh tế khu vực.
