Vấn đề đáng nói trong hiện tượng này là khi thửa đất thuộc diện Nhà nước thu hồi để thực hiện các dự án kết cấu hạ tầng, an ninh - quốc phòng, an sinh xã hội, người mua có thể không được đứng tên nhận bồi thường, hỗ trợ và đối mặt với nhiều rủi ro khi người bán thay đổi ý kiến hoặc đã qua đời. Vì vậy, người dân cần thận trọng khi thực hiện loại giao dịch này.
Người dân cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, tình trạng pháp lý, quy hoạch và khả năng chuyển nhượng khi giao dịch mua bán đất nông nghiệp. Ảnh: Phạm Hùng
Rủi ro khi giao dịch bằng giấy viết tay
Khảo sát thực tế tại một số xã, phường trên địa bàn Hà Nội cho thấy, việc mua đi, bán lại đất nông nghiệp không thông qua công chứng, chứng thực pháp lý vẫn diễn ra khá phổ biến. Nhiều người sau khi mua đã sử dụng diện tích đất để trồng lúa, hoa màu đúng quy định, nhưng không ít trường hợp đã dùng đất để cho thuê làm kho bãi, nhà xưởng, cửa hàng... Tuy nhiên, rủi ro chỉ thực sự phát sinh khi thửa đất nằm trong ranh giới dự án bị Nhà nước thu hồi để thực hiện các công trình giao thông, hạ tầng.
Theo quy định của pháp luật về đất đai, việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất không đúng trình tự, thủ tục sẽ không được công nhận về mặt pháp lý. Khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, cơ quan chức năng căn cứ vào hồ sơ quản lý đất đai hợp pháp và người đứng tên sử dụng đất. Do đó, người mua đất bằng giấy viết tay có thể không được trực tiếp nhận tiền bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.
Thực tế tại nhiều dự án thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn Hà Nội đã ghi nhận không ít câu chuyện “dở khóc, dở cười”. Bà Lê Thị Minh ở phường Phú Diễn mua đất nông nghiệp bằng giấy viết tay rồi đầu tư gần 200 triệu đồng dựng khung thép, lợp mái tôn làm kho chứa hàng. Đến khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, toàn bộ công trình của bà Lê Thị Minh bị xác định là xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, nên không đủ điều kiện được bồi thường theo giá trị đầu tư. Do đó, mảnh đất bà Minh mua chỉ được hỗ trợ theo quy định, với đơn giá khoảng hơn 200.000 đồng/m². Vì mua bán bằng giấy viết tay, dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý trong công tác hỗ trợ, đền bù, thế nên buộc bà Minh phải tìm đến chủ cũ, “đề nghị" đi nhận tiền hộ. Kết quả, tiền nhận từ đền bù chẳng được là bao, còn phải “lót tay” một khoản tiền cho chủ đất cũ họ mới chịu lên nhận tiền. Điều đáng nói, do “mua liều” vì thiếu hiểu biết pháp luật, bà Lê Thị Minh đã không được hưởng khoản hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp do hoạt động sai mục đích sử dụng đất...
Cần thực hiện đúng quy định pháp luật
Trước tình trạng giao dịch đất nông nghiệp bằng giấy viết tay còn diễn ra khá phổ biến, các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đã nhiều lần đưa ra cảnh báo nhằm hạn chế những tranh chấp, thiệt hại có thể phát sinh.
Trao đổi với phóng viên, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phú Diễn Nguyễn Tuấn Anh cho biết, việc mua bán, chuyển nhượng đất nông nghiệp không đúng đối tượng, không thực hiện công chứng, chứng thực theo quy định sẽ không bảo đảm quyền lợi của người mua khi Nhà nước thu hồi đất. Các cơ quan chức năng chỉ chi trả tiền bồi thường và các khoản hỗ trợ cho chủ sử dụng đất hợp pháp theo hồ sơ quản lý đất đai. Thực tế, tại một số dự án trên địa bàn phường đã xảy ra nhiều trường hợp người mua bằng giấy viết tay đến đề nghị nhận tiền hỗ trợ nhưng UBND phường không có cơ sở giải quyết.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, trường hợp chủ sử dụng đất đã mất thì tiền bồi thường là di sản thừa kế và những người thừa kế phải thực hiện các thủ tục theo quy định để nhận tiền. Trường hợp chủ đất còn sống nhưng không thể trực tiếp nhận thì có thể lập giấy ủy quyền cho vợ chồng hoặc con cái theo đúng quy định của pháp luật. “Vì vậy, để tránh những tranh chấp và thiệt thòi không đáng có, người dân khi mua bán đất nông nghiệp cần thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển nhượng theo quy định để bảo đảm quyền lợi của mình khi thửa đất thuộc diện Nhà nước thu hồi”, ông Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tây Tựu Nguyễn Thanh Hải cũng khuyến cáo tới người dân, đối với các thửa đất nông nghiệp giao theo Nghị định số 64/NĐ-CP, khi chính quyền phát thông báo thu hồi đất để giải phóng mặt bằng, phương án bồi thường sẽ được niêm yết công khai và chỉ chi trả trực tiếp cho chủ sử dụng đất hợp pháp. Giấy viết tay hoàn toàn không có giá trị pháp lý trong hồ sơ bồi thường.
Có thể thấy, rủi ro lớn nhất của việc mua bán đất nông nghiệp bằng giấy viết tay không chỉ là việc người mua không được trực tiếp nhận tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, mà còn có thể mất nhiều thời gian, chi phí để tự thỏa thuận hoặc giải quyết tranh chấp với người bán nhằm đòi lại quyền lợi của mình.
Vì vậy, trước khi giao dịch mua bán đất nông nghiệp, người dân không nên chỉ dựa vào giấy viết tay hay cam kết giữa các bên mà cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, tình trạng pháp lý, quy hoạch và khả năng chuyển nhượng của thửa đất; đồng thời, thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định...
